دکتر جهانگیری‌: چالش‌های امروز نتیجه نبود آینده‌نگری در گذشته است
 

همایش روز جهانی آینده با عنوان “ضرورت آینده نگری در مواجهه با چالش ها” با حضور معاون اول رییس جمهوری، وزیر علوم و جمعی از صاحبنظران، استادان دانشگاه ها وکارشناسان پنجشنبه در سالن کنفرانس فرهنگستان علوم برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ما در این همایش بعد از انجام سخنرانی های نشست افتتاحیه، متخصصان در دو نشست تخصصی مسایلی را با عناوین “آینده سلامت”، “آینده بودجه”، “اکنون زدگی”، “آینده در آیینه برنامه”، “آب، محیط زیست و توسعه ایران”، “فعالیت های آینده مرکز مطالعات علم و فناوری” و “آینده نگری در همگرایی علوم انسانی با علوم شناختی” مورد بحث و بررسی قرار دادند.
براساس این گزارش ، معاون اول رییس جمهوری در این همایش، جمعیت، آب، محیط‌زیست و “بانک‌ها، موسسات اعتباری وصندوق های بازنشستگی” را ابرچالش‌های پیش روی کشور خواند و گفت: این چالش ها پیامد عینی بی توجهی ما به آینده نگری است.‌دکتر اسحاق جهانگیری افزود: اساس و آغاز این مشکلات به تصمیماتی برمی گردد که فکر کردیم بهترین و درست ترین تصمیمات است و به نتایج و پیامدهای آنها توجه نکردیم .
وی در این خصوص به بیان یک مثال پرداخت و گفت: ممکن است در یک مقطع زمانی حفر چاه آب یک تصمیم خوب و درست تلقی شود چرا که با این اقدام در همان زمان به عده ای آبرسانی می شود، اما دربلند مدت، نتیجه این تصمیم، مصرف بی رویه آب‌های زیرزمینی و اتمام ذخایر آبی کشوراست.
به گفته وی متاسفانه توجه به آینده و آینده نگری در تصمیمات دهه های گذشته جایگاه خاصی نداشته است و مدیرانی که تصمیمات مختلف را اتخاذ می کرده اند، دغدغه اصلی شان حل مسائل روزمره کشور بوده و این رویه باعث شده که امروز مشکلات متعددی در کشور سر باز کند.
دکتر جهانگیری گفت: در موضوع آینده نگری دو رویکرد وجود دارد که یکی بررسی وضع فعلی کشورها و پیش بینی آینده نسبت به امروز و رویکرد دیگر این است که آینده ای مطلوب ترسیم کنیم و این موضوع را مورد بررسی قرار دهیم که به چه سمتی پیش می رویم و جایگاه و فاصله ما با دنیای پیشرفته و مدرن در آینده چه خواهد بود.
معاون اول رییس جمهوری یکی از مهمترین سرفصل ها در موضوع آینده نگری را منابع طبیعی نظیر آب، هوا، خاک و جنگل ها عنوان کرد و افزود: حیات یک کشور به این منابع وابسته است و اهمیت این منابع بسیار بالاست.
وی افزود: بسیاری از شاخص‌های حیاتی کشور که با رفاه و سیاست گذاری کشور مرتبط است امروز تهدید می شوند و اگر مثلاً یکی از شاخص های اقتصادی را تورم بدانیم و بگوییم که بالا بودن تورم تاثیر منفی در رفاه و زندگی مردم دارد همه آن را می پذیرند اما وقتی که بگوییم منابع آب به سمت نابودی می رود نه تنها همه آن را نمی پذیرند بلکه همه بر این موضوع واقف هستند که این شاخص بسیار مهمتر از شاخص تورم است چرا که اگر منابع آب وجود نداشته باشد اساساً حیات وجود نخواهد داشت.
وی خاطر نشان کرد: آینده مولفه هایی که حیات جامعه به آنها وابسته است بسیار تعیین کننده است و متاسفانه در دوره های گذشته توجه نکرده ایم که چه میزان ذخایر آب در کشور وجود دارد و میزان برداشت ما چقدر است و آیا میزان منابع آبی که در سال جایگزین می‌شود از میزان برداشت ما بیشتر یا کمتر است.
دکتر جهانگیری ادامه داد: متاسفانه به حدی از منابع حیاتی مانند آب استفاده شده که در مقطع فعلی حیات برخی از مناطق کشور با تهدید مواجه است.
معاون اول رییس جمهور با بیان اینکه شاخص هایی که امروز در منابع آب وجود دارد جزو نگران‌کننده‌ترین مسائل پیش روی کشور است، تصریح کرد: همین وضعیت در بخش آلودگی هوا نیز وجود دارد. از یک سو منابع انرژی را از طریق خودرو های پرمصرف، واحدهای مسکونی و … به وفور مصرف کرده ایم و از سوی دیگر این مصارف باعث شده که امروز منابع انرژی تبدیل به آلاینده شده و تهدید سلامت مردم و کنترل عوارض آلاینده ها از مهمترین دغدغه های امروز کشور است.
وی در ادامه با بیان اینکه پس از توجه به منابع طبیعی، موضوع تحولات جمعیتی نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است ،گفت: هر تصمیمی که در این حوزه اتخاذ می شود باید متناسب با تحولات جمعیتی، توزیع جغرافیایی و تحولات جنسیتی جمعیت باشد.
دکتر جهانگیری اضافه کرد: متاسفانه امروز شاهد آن هستیم که نیمه شرقی کشور در حال خالی شدن از جمعیت است و اگر از طریق بالگرد از تهران به سمت سیستان و بلوچستان حرکت کنیم تقریباً بخش زیادی از این مسیر بیابان است و شاهد خالی شدن جمعیت از این مسیر هستیم.
معاون اول رییس جمهوری در ادامه یکی از پدیده های مهم جمعیتی در کشور را افزایش متولدین دهه شصت دانست و اظهار داشت: افزایش زاد و ولد در این دهه در هر مقطعی دغدغه های متعددی را در کشور ایجاد کرد، این افزایش جمعیت باعث شد در مقطعی مدارس چهار شیفت در کشور وجود داشته باشد و وقتی این جمعیت به سن دانشگاه رسید با کمبود دانشگاه مواجه و مجبور شدیم در هر نقطه از کشور دانشگاه تاسیس کنیم تا بتوانیم به نیاز تحصیلی جمعیت پاسخگو باشیم.
وی اضافه کرد: امروز همان جمعیت متولدین دهه شصت به سن اشتغال رسیده اند و سالانه با حجم بالایی از فارغ التحصیل بیکار مواجه هستیم و در صورتی هم که نتوانیم فرصت شغلی فراهم کنیم، آسیب‌های اجتماعی در کشور افزایش پیدا می کند.
دکتر جهانگیری خاطر نشان کرد: در یکی دو سال اخیر به دلیل اهمیت آسیب های اجتماعی و روند رو به رشد این آسیب ها، مقام معظم رهبری چندین جلسه در این خصوص برگزار کردند که این امر نشان دهنده نگرانی و دغدغه ایشان در حوزه آسیب های اجتماعی است.
معاون اول رییس جمهور با تاکید بر اینکه بسیاری از مسائل و مشکلات امروز کشور نتیجه عدم توجه به آینده نگری در سال‌های گذشته است، افزود: زمانی که متولدین دهه شصت به سن بازنشستگی برسند چالش دیگری برای کشور ایجاد خواهد شد و شاهد عوارض و پیامدهای آن خواهیم بود.
وی از کیفیت نهادهای مالی، بانک ها، صندوق های بازنشستگی و بدهی های دولت بعنوان یکی دیگر از چالش های پیش روی کشور نام برد و خاطرنشان کرد: متاسفانه ترازنامه بانک ها و عملکرد صندوق‌ها نشان دهنده آن است که نسبت به آینده مالی این موسسات مهم که سپرده های مردم در آنها قرار دارد کمتر توجه شده است.
دکتر جهانگیری افزود: صندوق‌های بازنشستگی امروز به یکی از ابرچالش های کشور تبدیل شده‌اند و صد در صد حقوق اعضای صندوق بازنشستگی نیروهای مسلح و ۷۵ درصد حقوق اعضای صندوق بازنشستگی کشوری توسط دولت پرداخت می شود و دولت فقط همین امسال ۶۰ هزار میلیارد تومان برای حقوق اعضای این صندوق‌ها پرداخت کرده است.
معاون اول رییس جمهوری یکی دیگر از موضوعات مرتبط با آینده‌نگری را کیفیت ارائه خدمات دولت برشمرد وگفت: دولت به معنای مجموعه حکومت تنها نهاد سیاست‌گذاری و ارائه دهنده خدمات است که جایگزین ندارد.
وی افزود: اگر یک بنگاه اقتصادی تعطیل شود و یا خدمات خوبی ارائه ندهد، بنگاه دیگری جایگزین آن خواهد شد اما اگر دولت خدماتش خوب نباشد جایگزین ندارد و کشور با کیفیت نامطلوب اداره می شود.
دکتر جهانگیری گفت: اگر بخواهیم درخصوص منابع حیاتی کشور، تحولات جمعیتی، نهادهای مالی و کیفیت خدمات دولت مسیر گذشته را ادامه دهیم چالش ها و مشکلات کشور افزایش خواهد یافت به همین دلیل باید با سرعت تغییر جهت و تغییر سیاست دهیم و آینده نگری مناسب
داشته باشیم.
وی ادامه داد: رسالتی که بر دوش همه نخبگان و صاحب نظران و دلسوزان کشور می باشد این است که راجع به آینده کشور به دولت کمک کنند چرا که دولت مسائل جاری بسیار زیادی را پیش رو دارد که نمی تواند آنها را نادیده بگیرد اما مهمتر از مسائل جاری مسائل آینده است که کمتر به آن پرداخته می‌شود و اگر مورد توجه قرار نگیرد ممکن است کل حیات کشور را تهدید کند.
*سخنان وزیر علوم
به گزارش خبرنگار “اطلاعات” وزیرعلوم، تحقیقات و فناوری نیز در این همایش آینده نگری و آینده‌پژوهی را یک الزام برای نظام برنامه‌ریزی کشور خواند و گفت: اگر به این الزام امروز توجه جدی و عملی نداشته باشیم در آینده با چالش‌های بزرگی مواجه خواهیم شد.
دکتر منصور غلامی با انتقاد از نحوه شکل گیری آموزش عالی که به گفته وی در جریان انفعال و بدون آینده نگری صورت گرفته است، افزود: در برنامه هایی که به صورت اضطراری، موضعی و مقطعی و به لحاظ جبرحاکم بر فضای جامعه شکل گرفته است کمتر به تفکر و اندیشه میدان داده شده است در صورتی که می شد در همان شرایط نیز این میدان را بیشتر و گسترده‌تر کرد.
به گفته وی مساله فعلی آموزش عالی کثرت دانش آموختگان بدون کار و اشتغال است و قرار است برای تغییر این روند نوعی ساماندهی در این زمینه صورت بگیرد که البته بخاطر مقاومت‌های موجود، آن به کندی پیش می‌رود.
وزیر علوم با تاکید بر لزوم ساماندهی مراکز آموزش عالی طبق یک رفتار سنجیده و مبتنی بر آینده پژوهی، بهره‌وری از کارشناسان خبره را مهم دانست ودر خصوص چالش‌های حوزه علم و فناوری گفت: اتفاقاتی که در این حوزه به اسم علم و دانش می‌افتد، بسیار ناخوشایند است .
غلامی این اتفاقات را مانند اتفاقات سایر حوزه‌ها دانست و گفت: نباید بگذاریم که ساحت علم و دانش به چنین مسائلی آلوده شود.
وی از استادان دانشگاه ها خواست اعضای هیات علمی جوان را حمایت کنند و به آنها مسئولیت بدهند تا آنها خودشان حافظ آینده آموزش عالی باشند.
*سخنان رییس فرهنگستان علوم
براساس این گزارش رییس فرهنگستان علوم نیز در این همایش با تاکید بر اینکه تاکنون به فکرحفظ منابع کشور نبوده‌ایم، گفت: اگر آینده را نسازیم، اکنون را تکرار می‌کنیم.
رضا داوری اردکانی افزود: در قدیم موضوع “آینده” مانند امروز مطرح نبود؛ چون جهان قدیم جهان تحول نبوده است، اما جهان جدید جهانی متحول است از این رو آینده‌نگری ضرورت این جهان است.
رییس فرهنگستان علوم گفت: به عنوان مثال، ۴۰ سال آینده به معنای فیزیکی و نجومی آینده است اما ممکن است هیچ تحولی در آن صورت نگیرد. دو کشور کره شمالی و جنوبی در چند سال پیش تجزیه شدند. از نظر زمانی گرچه هر دو یک زمان را طی کرده‌اند اما دو کره با هم قابل مقایسه نیستند.
داوری اردکانی با بیان اینکه مساله “آینده” مساله “آسان و دشواری” است، گفت: از ۷۰ سال پیش تاکنون به فکر منابع کشور نبودیم و از زمانی که به فکر آن افتادیم با دقت پیش نرفتیم، چراکه آینده نگری نداشتیم.
وی اضافه کرد: در زمینه آینده‌نگری مقالات و گزارش‌های قابل تاملی چاپ شده است، اما مساله مهم به کار بردن آنها است .
رییس فرهنگستان علوم زمان شروع برنامه توسعه پایدار در کشور را سال ۱۳۲۵ و در دولت قوام‌السلطنه عنوان کرد و افزود: تاکنون در هیچ زمانی برنامه هماهنگ توسعه کشور نداشته‌ایم.
* برگزاری دو نشست تخصصی
در ادامه این همایش دو نشست تخصصی در ارتباط با آینده نگری برگزار شد و طی آن دکتر علی نوبخت رییس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی آینده سلامت را مورد بحث و بررسی قرار داد و گفت: آنچه که امروز ما صاحب آن هستیم ارثیه ما نیست و امانت است و ما باید آن را درست کرده و تحویل آیندگان بدهیم.
وی با ترسیم چند سناریو برای نظام سلامت کشور به تشریح شیوه‌های چاره جویی بنیادی برای مقابله با مشکلات این حوزه پرداخت.
دکتر سید حمید پورمحمدی معاون امور اقتصادی و هماهنگی برنامه و بودجه سازمان برنامه و بودجه کشورنیز در این نشست به تشریح آینده بودجه پرداخت و یکی از موضوعات مهم بودجه سال ۹۷ را توجه دولت به علم و تحقیق و تقویت آموزش عالی کشور دانست و از وجود ۷۶هزار پروژه نیمه‌تمام به ارزش ۱۵هزار میلیارد تومان در کشور و از برنامه دولت برای واگذاری آنها به مردم خبر داد .
دکتر فرشاد مومنی سومین سخنران نشست تخصصی اول این همایش بود که سخنان خود را با عنوان”چالش‌های اکنون زدگی در عصر شتاب تاریخ” به وجود جهت‌گیری سیاستی در کلیه برنامه‌های مربوط به نظام برنامه ریزی و بودجه‌ریزی کشور اختصاص داد و گفت: اگر با روند تحولات دنیا خردمندانه مواجه نشویم هزینه سنگین اکنون‌زدگی را باید بپردازیم.
وی با تشریح مصادیق شتاب در تاریخ دنیا به نظام برنامه ریزی کشور در این شرایط اشاره کرد و گفت: این نظام به اعتبار این شتاب دقیقا پشت به هدف است و ما همه باید به هرشکلی که ممکن است کمک کنیم تا این روند تحول و اصلاح شود.
این اقتصاددان بحران های فعلی کشور را بازتاب روند فعلی نظام برنامه ریزی کشوردانست و یادآور شد: سه دهه است که بحث های بسیار جدی برای پایان دادن به عصر نفت در بودجه کشور مطرح شده است اما آنچه که امروز شاهد هستیم وابستگی همه امور کشور به ارز حاصل از فروش نفت خام است.
وی راه نجات اقتصاد ایران را ارتقاء بنیه اندیشه ای نظام برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی کشور دانست و گفت: این نظام فعلی، ابزاری برای پنهان‌کردن واقعیت‌هاست.
براساس این گزارش در نشست تخصصی دوم این همایش نیز دکتر عباس منوچهری در خصوص آینده در آیینه برنامه، دکتر رضا مکنون در خصوص آب و محیط زیست، دکتر حسن ظهور در خصوص فعالیت‌های آینده مرکز مطالعات علم و فناوری و دکتر رضا نیلی پور در خصوص آینده نگری در همگرایی علوم انسانی با علوم شناختی سخنرانی کردند.
برگزاری میزگرد با مدیریت دکتر شاهدی و جمع بندی و قرائت بیانیه همایش توسط دکتر فتح الله مضطرزاده دبیر این همایش برنامه پایانی این همایش بود.

1000 کاراکتر باقی مانده


IMAGE گفتگو با دکتر رضا داوری اردکانی
فلسفه، توسعه و روشنفکری
IMAGE گفتگو با دکتر سیدمصطفی محقق داماد
الهیات محیط زیست
IMAGE گفتگو با دکتر محمد شاهدی
اهمیت مصرف پروتئین
IMAGE گفتگو با دکتر سید محمد بلورچیان
معجزات سیلیکون در عصر جدید

جدید ترین تصاویر

اولین جلسه شورای هماهنگی گروه علوم پایه در سال 96_4
سخنرانی
یکصد و هجدهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم (96/4/22)_10
دیدار نوروزی اعضاء و کارمندان با رئیس فرهنگستان علوم_3

پخش فیلم