ضرورت بازاندیشی «علم‌النفس» در پیوند با علم معاصر

به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، این نشست در راستای توسعه نظریه‌های علمی و بازاندیشی در مبانی معرفت‌شناختی تاریخ علم، با تأکید بر سنت علمی ایرانی ـ اسلامی و بررسی نسبت آن با علم معاصر و با هدف ارتقای سطح توسعه علمی کشور برگزار شد و برگزاری آن در قالب این سلسله نشست‌ها ادامه خواهد داشت.

در این نشست که با حضور دکتر محمدرضا شمس اردکانی، دبیر فرهنگستان علوم، و جمعی از استادان، پژوهشگران و دانشجویان این حوزه به‌صورت حضوری و برخط برگزار شد، دکتر اعوانی با تأکید بر اهمیت شناخت نفس در دنیای امروز اظهار کرد: «نفس با مسائل بسیاری در ارتباط است که در جهان معاصر به فراموشی سپرده شده است؛ از جمله نفسِ کلی و چگونگی ارتباط مسائل آن با مسائل انسان امروزی که سرشار از ابهام است.»

وی با اشاره به پیشینه تاریخی این مباحث افزود: «چهار هزار سال تاریخ تفکر بشری آکنده از بحث درباره نفس کلی است و تمامی حکمای قدیم در ادیان مختلف، از مسیحیت و ادیان هندی گرفته تا حکمت‌های الهی، همچون افلاطون، ارسطو و ملاصدرا، به‌صورت گسترده به این موضوع پرداخته‌اند. امروزه نیز این مباحث در قالب علم جدید مطرح شده و آثار متعددی در این زمینه پدید آمده است.»

رئیس کمیسیون تاریخ علم فرهنگستان علوم با ابراز امیدواری نسبت به امکان ترسیم نسبت نفس کلی با جهان علوم امروزی، تصریح کرد: «علم‌النفس برای وجود انسان در این عالم شأن و ارزش والایی قائل بوده است، در حالی که در علوم جدید این بُعد معرفتی بسیار کم‌رنگ شده و غفلت از این معانی موجب می‌شود که عالم و آدم در نازل‌ترین سطح مورد بررسی قرار گیرند.»

دکتر اعوانی با اشاره به رویکرد جامع حکمای قدیم در پرداختن به مسئله نفس از منظرهایی چون جهان‌شناسی، الهیات، خداشناسی، اخلاق، سیاست و خودشناسی گفت: «متأسفانه روان‌شناسی امروز با بسیاری از این ابعاد بیگانه است. هرچند برخی پژوهشگران غربی به دیدگاه‌های گذشتگان توجه نشان داده‌اند و آثاری در این زمینه منتشر کرده‌اند، اما این آثار از منظر حکمی و الهی با کاستی‌هایی همراه است و از سوی دیگر، پیوند روشنی میان این مباحث و علوم جدید در آن‌ها دیده نمی‌شود؛ در حالی که جهان امروز با حضور علم جدید دچار تحول اساسی شده و ضروری است مباحث گذشته با علم معاصر ارتباط و پیوند یابد.»

این نشست با ادامه سخنان عضو پیوسته فرهنگستان علوم درباره نسبت نفس با تعاریف مختلف حکمت و تبیین مفهوم نفس کلی در نظام‌های فکری، ادیان الهی و مکاتب حکمت قدیم به کار خود پایان داد.