برنامه راهبردی کمیسیون تاریخ علم (1404-1407) فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

مقدمه:
 علم فرایندی پویا است که در سیر زمان متحمل تغییر و تحول می‎شود. توسعه علمی بدون شناخت این فرایند و بدون شناسایی نقاط قوت و ضعف اکنون و گذشته میسر نخواهد بود. این امر نیز مستلزم شناخت فرایند پیشینی و تجربیات گذشته است. تاریخ علم به عنوان گنجینه‌ای پنهان در توسعه علمی است و یک ضرورت برای توسعه علمی محسوب می شود. فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران بر اساس وظایف خود و به منظور مطالعات بنیادی و برنامه ریزی در حوزه مطالعات تاریخ علم و بر اساس مصوبه جلسه  شورای علمی فرهنگستان، «کمیسیون تاریخ علم» را تشکیل داد.

 

 با در نظر گرفتن نقش این کمیسیون به‌عنوان مرجع اندیشه‌ورزی، سیاست‌پژوهی و هماهنگ‌سازی فعالیت‌های ملی در حوزه تاریخ علم و به منظور تحقق اهداف آن، مبتنی بر تلاش در دستیابی به یک درک عمیق، جامع و مستند از میراث علمی و تمدنی ایران؛ ارتقاء، پایداری و پاسداشت حافظه تاریخی و جمعی در خصوص میراث علمی و تمدنی کشور؛ کمک به بهره گرفتن از میراث علمی و تمدنی ایران در توسعه علمی کشور، تاثیرگذاری بر سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در حوزه علم و فناوری و کمک به آینده نگری علم و فناوری در کشور، برنامه راهبردی زیر را به منظور ترسیم نقشه راه کمیسیون در سه سال آینده تدوین نموده است. 

 

در این برنامه، «فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران» و «کمیسیون تاریخ علم» به اختصار و به ترتیب، «فرهنگستان» و «کمیسیون» نوشته می‌شود.

 

در همین راستا کمیسیون تاریخ علم فرهنگستان علوم با اتکا به ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و نهادی خود، برنامه‎های زیر را در دستور کار خود قرار داده است:

 

1. توسعه نظریه‌های علمی و بازاندیشی مبانی معرفت‌شناختی تاریخ علم با تأکید بر سنت علمی ایرانی–اسلامی و پیوند آن با علم معاصر؛
2. تحلیل جامع وضعیت تاریخ علم در کشور و ارائه گزارش‌های منظم برای ارتقای سیاست‌گذاری علمی؛
3. تهیه، گردآوری، سامان‌دهی و روزآمدسازی زیرساخت‌های داده‌ای و بانک‌های اطلاعاتی ملی تاریخ علم؛
4. شبکه‌سازی و هماهنگ‌سازی فعالیت‌های ملی و بین‌المللی در حوزه تاریخ علم میان دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مراکز تخصصی؛
5. پشتیبانی از تولید و انتشار دانش از طریق ترویج فعالیت‌های پژوهشی، حمایت از پایان‌نامه‌ها و انتشار نشریات علمی؛
6. ایجاد و تقویت کتابخانه‌ها و پایگاه‌های الکترونیک تاریخ علم به ‌منظور تسهیل دسترسی پژوهشگران داخل و خارج از ایران به منابع معتبر.

 

کمیته‌های پنج‌گانه کمیسیون تاریخ علم:

1- کمیته موضوعات علمی در سیر تاریخ (جهان، ایران و اسلام)

تاریخ ریاضیات

تاریخ پزشکی و داروسازی

تاریخ نجوم و کیهان‌شناسی

تاریخ علوم طبیعی و فیزیک

تاریخ شیمی و کیمیا

تاریخ علوم زیستی و کشاورزی

تاریخ مهندسی و فناوری

2- کمیته دوره‌های تمدنی علم در تاریخ ایران

ایران باستان

تمدن اسلامی

انتقال و ترجمه علوم میان تمدن‌ها (یونانی- اسلامی – اروپایی- ...)

دوره جدید

تاریخ علوم تطبیقی

3- کمیته میراث علمی و اسناد تاریخی

تصحیح نسخ خطی و متون علمی کهن

تاریخ رصدخانه‌ها، ابزارهای علمی و موزه‌ها (پیشنهاد: امضاء تفاهم‌نامه با موزه علم و فناوری)

تاریخ آموزش علم و نهادهای علمی

4- کمیته علوم میان‌رشته‌ای

فلسفه علم

تاریخ علم و دین

تاریخ علم و سیاستگذاری علمی

5- کمیته ترویج

آموزش تاریخ علم

تاریخ علم در کتاب‌های درسی

رسانه، مستندسازی و روایت تاریخ علم

ایجاد بانک اطلاعاتی و دیجیتال‌سازی تاریخ علم