برنامه راهبردی کمیسیون تاریخ علم (1404-1407) فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مقدمه: علم فرایندی پویا است که در سیر زمان متحمل تغییر و تحول میشود. توسعه علمی بدون شناخت این فرایند و بدون شناسایی نقاط قوت و ضعف اکنون و گذشته میسر نخواهد بود. این امر نیز مستلزم شناخت فرایند پیشینی و تجربیات گذشته است. تاریخ علم به عنوان گنجینهای پنهان در توسعه علمی است و یک ضرورت برای توسعه علمی محسوب می شود. فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران بر اساس وظایف خود و به منظور مطالعات بنیادی و برنامه ریزی در حوزه مطالعات تاریخ علم و بر اساس مصوبه جلسه شورای علمی فرهنگستان، «کمیسیون تاریخ علم» را تشکیل داد. با در نظر گرفتن نقش این کمیسیون بهعنوان مرجع اندیشهورزی، سیاستپژوهی و هماهنگسازی فعالیتهای ملی در حوزه تاریخ علم و به منظور تحقق اهداف آن، مبتنی بر تلاش در دستیابی به یک درک عمیق، جامع و مستند از میراث علمی و تمدنی ایران؛ ارتقاء، پایداری و پاسداشت حافظه تاریخی و جمعی در خصوص میراث علمی و تمدنی کشور؛ کمک به بهره گرفتن از میراث علمی و تمدنی ایران در توسعه علمی کشور، تاثیرگذاری بر سیاستگذاری و برنامهریزی در حوزه علم و فناوری و کمک به آینده نگری علم و فناوری در کشور، برنامه راهبردی زیر را به منظور ترسیم نقشه راه کمیسیون در سه سال آینده تدوین نموده است. در این برنامه، «فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران» و «کمیسیون تاریخ علم» به اختصار و به ترتیب، «فرهنگستان» و «کمیسیون» نوشته میشود. در همین راستا کمیسیون تاریخ علم فرهنگستان علوم با اتکا به ظرفیتهای علمی، پژوهشی و نهادی خود، برنامههای زیر را در دستور کار خود قرار داده است: 1. توسعه نظریههای علمی و بازاندیشی مبانی معرفتشناختی تاریخ علم با تأکید بر سنت علمی ایرانی–اسلامی و پیوند آن با علم معاصر؛ 2. تحلیل جامع وضعیت تاریخ علم در کشور و ارائه گزارشهای منظم برای ارتقای سیاستگذاری علمی؛ 3. تهیه، گردآوری، ساماندهی و روزآمدسازی زیرساختهای دادهای و بانکهای اطلاعاتی ملی تاریخ علم؛ 4. شبکهسازی و هماهنگسازی فعالیتهای ملی و بینالمللی در حوزه تاریخ علم میان دانشگاهها، پژوهشگاهها و مراکز تخصصی؛ 5. پشتیبانی از تولید و انتشار دانش از طریق ترویج فعالیتهای پژوهشی، حمایت از پایاننامهها و انتشار نشریات علمی؛ 6. ایجاد و تقویت کتابخانهها و پایگاههای الکترونیک تاریخ علم به منظور تسهیل دسترسی پژوهشگران داخل و خارج از ایران به منابع معتبر. کمیتههای پنجگانه کمیسیون تاریخ علم: 1- کمیته موضوعات علمی در سیر تاریخ (جهان، ایران و اسلام) • تاریخ ریاضیات • تاریخ پزشکی و داروسازی • تاریخ نجوم و کیهانشناسی • تاریخ علوم طبیعی و فیزیک • تاریخ شیمی و کیمیا • تاریخ علوم زیستی و کشاورزی • تاریخ مهندسی و فناوری 2- کمیته دورههای تمدنی علم در تاریخ ایران • ایران باستان • تمدن اسلامی • انتقال و ترجمه علوم میان تمدنها (یونانی- اسلامی – اروپایی- ...) • دوره جدید • تاریخ علوم تطبیقی 3- کمیته میراث علمی و اسناد تاریخی • تصحیح نسخ خطی و متون علمی کهن • تاریخ رصدخانهها، ابزارهای علمی و موزهها (پیشنهاد: امضاء تفاهمنامه با موزه علم و فناوری) • تاریخ آموزش علم و نهادهای علمی 4- کمیته علوم میانرشتهای • فلسفه علم • تاریخ علم و دین • تاریخ علم و سیاستگذاری علمی 5- کمیته ترویج • آموزش تاریخ علم • تاریخ علم در کتابهای درسی • رسانه، مستندسازی و روایت تاریخ علم • ایجاد بانک اطلاعاتی و دیجیتالسازی تاریخ علم