جهان امروز بیش از هر زمان به گفت‌وگوی ادیان نیاز دارد

به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، آیین رونمایی و معرفی کتاب «هم‌باوران» اثر عباس خامه‌یار، با حضور جمعی از اندیشمندان، پژوهشگران و فعالان حوزه ادیان و مطالعات فرهنگی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

این اثر به بررسی پیوندهای فرهنگی، ادبی و معنوی میان شماری از ادیبان و اندیشمندان مسیحی با فرهنگ اهل‌بیت(ع) می‌پردازد و جلوه‌هایی از ارادت آنان به امیرمؤمنان حضرت علی(ع) و خاندان پیامبر اکرم(ص) را روایت می‌کند.

آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد، رئیس گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم در این نشست با خطاب قرار دادن حاضران از میان پیروان ادیان مختلف، اظهار کرد: امروز ما دینداران با یک اتهام جدی روبه‌رو هستیم؛ اتهامی که پاسخ دادن به آن آسان نیست. گفته می‌شود ادیان منشأ اختلاف، تقسیم‌بندی میان «خودی» و «غیر خودی» و حتی زمینه‌ساز جنگ‌ها و خونریزی‌های تاریخ بوده‌اند. از جنگ‌های صلیبی گرفته تا بسیاری از نزاع‌های معاصر، همواره این پرسش مطرح بوده که آیا دین مایه تفرقه است؟

وی افزود: این امر، یکی از نقاط تاریک تاریخ ادیان است و باید صادقانه با آن مواجه شویم. در درون هر دین نیز اختلافاتی رخ داده است؛ چنان‌که در مسیحیت میان کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها جنگ‌های خونینی درگرفت. بنابراین پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان این اتهام را از دامان دین زدود.

عضو هیئت امنای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تأکید کرد: به باور من، تنها راه، ترویج «رواداری» و «گفت‌وگوی بین‌الادیانی» است. امروز دیگر زمان مجادله برای غلبه بر دیگری گذشته است؛ آنچه جهان معاصر می‌طلبد، «دیالوگ» به معنای درک متقابل و بهره‌گیری از تجربه‌های یکدیگر است. بسیاری از مشکلات از جهل نسبت به یکدیگر ناشی می‌شود. ما تا چه اندازه تاریخ و معارف دیگر ادیان را می‌شناسیم؟

وی با اشاره به تجربه‌ای شخصی گفت: در دهه ۶۰ شمسی، در سفری به لاهه، رئیس یک مرکز پروتستان از من پرسید که چگونه توانسته‌اید نسل جوان را به دین جذب کنید و خواستار استفاده از تجربه مسلمانان شد. این نشان می‌دهد که پیروان ادیان می‌توانند به‌جای تقابل، از تجربه‌های یکدیگر بیاموزند.

محقق داماد همچنین به ماجرای سخنرانی یکی از پاپ‌ها درباره اسلام اشاره کرد و گفت: پس از آن سخنان، نامه‌ای مفصل برای ایشان نوشتم و یادآور شدم که در طول تاریخ، متفکران و شخصیت‌های برجسته مسیحی بسیاری با مطالعه و تحقیق، به اسلام علاقه‌مند شده‌اند. پاسخ محترمانه و عذرخواهی رسمی ایشان نشان داد که گفت‌وگو می‌تواند سوءتفاهم‌ها را برطرف کند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی چون هانری کربن، افزود: او یک مسیحی بود، اما در پرتو گفت‌وگو با علامه طباطبایی، به فهم عمیقی از معارف شیعی رسید. راه اسلام، راه محبت و عقلانیت است، نه خشونت و پرخاش.

آیت‌الله محقق داماد در بخش دیگری از سخنان خود به شخصیت امیرالمؤمنین علی(ع) پرداخت و گفت: با وجود دشمنی‌های گسترده تاریخی نسبت به ایشان، دو ویژگی در شخصیت حضرت علی(ع) مورد اتفاق همگان است؛ نخست خردمندی و تعقل و دوم قدرت کم‌نظیر در بیان و ادب. ابن‌سینا در رساله «معراج‌نامه» از پیامبر(ص) نقل می‌کند: «یا علی، اذا تقرّب الناس بأنواع العبادة، فتقرّب أنت بالعقل تسبقهم»؛ اگر مردم با انواع عبادات به خدا نزدیک می‌شوند، تو با تعقل نزدیک شو تا بر آنان پیشی گیری. این امر، نشان‌دهنده جایگاه والای عقلانیت در مکتب علوی است.

وی ادامه داد: نهج‌البلاغه گواهی روشن بر قدرت ادبی و بلاغی امام علی(ع) است. همین عقلانیت و بلاغت است که دل‌ها را جذب کرده و شخصیت‌هایی چون جرج جرداق را شیفته آن حضرت ساخته است.

محقق داماد در پایان تأکید کرد: اگر می‌خواهیم اتهام خشونت و تفرقه را از دین بزداییم، باید به قرآن بازگردیم که می‌فرماید: «قل تعالوا الی کلمة سواء بیننا و بینکم». تنها راه، گفت‌وگو، شناخت متقابل و احترام به باورهای یکدیگر است.