تشییع پیکر امام شهید به عنوان سرمایه اجتماعی جهانی/ رویدادی تمام‌عیار که قدرت «مردم» را به عنصر نمادین قدرت چهارم جهان تبدیل کرد

به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، متن کامل یادداشت دکتر سعیدرضا عاملی استاد گروه ارتباطات و مطالعات جهانی دانشگاه تهران، رئیس انجمن ایرانی مطالعات جهان و عضو شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به شرح زیر است:

مقدمه

شهادت مظلومانه رهبر حکیم و امام شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (ره) و جمعی از اعضای خانواده ایشان در 9 اسفند 1404 بی‌شک نقطه‌عطفی بزرگ در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام محسوب می‌شود.

وال‌استریت ژورنال در گزارشی تفصیلی به جزئیات این عملیات پرداخته و نوشته است که جنگنده‌های اسرائیلی به فرمان دونالد ترامپ «۳۰ بمب بر مجموعه محل اقامت رهبر ایران فروریختند» و این حمله را «بزرگترین پویش هوایی در تاریخ این کشور» (لیبر و دیگران، ۲۰۲۶) توصیف کرده است. 

به دنبال این واقعه، مراجع عظام تقلید از جمله آیت‌الله نوری همدانی و آیت‌الله مکارم شیرازی با صدور فتوای جهاد، امت اسلامی را به خون‌خواهی و انتقام از عاملان این جنایت فراخواندند و بر غیرقابل‌تحمل بودن ترور رهبر شهید تأکید کردند (تسنیم، ۲۰۲۶). 

این کشتار و ترور خائنانه و ظلم عظیم که در آن وجود مطهر رهبر‌کبیر‌انقلاب اسلامی به همراه جمعی از اعضای محترم خانواده‌ شامل نوه خردسال زهرا محمدی‌گلپایگانی دردانه محبوب رهبر و (دختر محمدجواد محمدی گلپایگانی)، دخترگرانقدر و یار همیشه یاور بشری (زهرا) حسینی‌خامنه‌ای (همسر محمدجواد محمدی گلپایگانی، معتمد رهبری بعنوان فردی اندیشمند و دارای سجایای اخلاقی والا) همراه با عروس رخشنده و باصفا ‌زهرا حداد‌عادل و داماد ساده زیست و بلندنگر مصباح‌الهدی باقری‌کنی هدف اصابت قرار گرفتند، آغازگر فصل جدیدی از وحدت و انسجام ملی و ظهور سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی ایران شد.

با عنایت به این واقعه بزرگ، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که چگونه آیین سوگواری این شخصیت الهی و ملی توانست در قامت یک رویداد تمام‌عیار جهانی در رسانه‌های ملی، منطقه و جهانی ظاهر شده و ابعادی فراملی به خود گیرد؟ 

پاسخ به این پرسش را باید در ماهیت منحصربه‌فرد شخصیت امام شهید و شکل گیری سرمایه اجتماعی جهانی انقلاب اسلامی که در مراسم شش‌روزه بروز پیدا کرد، جستجو کرد که با طراحی هوشمندانه و برنامه‌ریزی دقیق، از تهران به عنوان نقطه آغاز، به ترتیب در قم، نجف اشرف، کربلای معلی و در نهایت مشهد الرضا(ع) برگزار شد و هر یک از این موقعیت‌های مردمی به عنوان صحنه‌ای برای نمایش عظمت و قدرت اجتماعی نظام جمهوری اسلامی و پیوند آن با انقلابیون جهان ایفای نقش کرد.

تشییع پیکر مطهر ایشان در عراق یعنی در نجف و کربلا با حضور بیش از 10 میلیون نفر از ارادتمندان به اسلام انقلابی، انقلاب و امام شهید برگزار شد. 

مطمئنا اگر این تشییع در ترکیه، پاکستان، هند، کشورهای های مجاور خلیج فارس و حتی اروپا و آمریکا و جنوب شرق آسیا و آفریقا برگزار می‌شد و فشار سیاسی از روی مردم برداشته می‌شد، شاهد نمایش قدرتمندی از سرمایه اجتماعی انقلابیون جهان و انقلاب اسلامی بودیم. 

در واقع تشییع پرجمعیت امام شهید که رکورد بزرگترین تشییع جنازه تاریخ ایران و جهان (عاملی، 15 تیرماه 1405) را به خود اختصاص داد، هویت جمعی انقلابیون مسلمان و حتی هویت انقلابی همه ملت های جهان در پرتو تشییع پیکر رهبر شهید و خانواده او، نشو و نما پیدا‌کرد.

همین امر باعث شد که دونالد ترامپ و اسرائیل با عجله دست به زدن ریل‌های قطار منتهی به مشهد مقدس شدند، تا مراسم تشییع پایانی را با مشکل روبرو کنند که البته شاهد با شکوه‌ترین و طولانی‌ترین تشییع پیکر مطهر در مشهد مقدس نیز بودیم.

اگر چه آمارها و کمیت‌ها در این رویداد عظیم به خودی خود مبین هستند، اما اهمیت این رویداد را نمی‌توان صرفاً با معیار تعداد شرکت‌کنندگان یا گستره جغرافیایی آن سنجید؛ زیرا آیین‌های عمومی هنگامی به رخدادهای تاریخی تبدیل می‌شوند که بتوانند همزمان سه سطح متفاوت از معنا یعنی معنای فرهنگی برای جامعه، معنای سیاسی برای نظام حکمرانی و معنای راهبردی در عرصه بین‌المللی ایفا کند. 

از این منظر، تشییع رهبر شهید ایران صحنه ارتباطی پیچیده‌ای بود که در آن حضور جمعی مردم، پیام‌های سیاسی و بازنمایی رسانه‌ای به یکدیگر پیوند خوردند.

این تشییع باشکوه، که رسانه‌های غربی نیز از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی و تشییع جنازه تاریخ معاصر یاد کرده‌اند (به عنوان نمونه، رویترز، 2026؛ گاردین، 2026)، تفسیری عینی از مفهوم والای سرمایه اجتماعی را به تصویر کشید که خصوصاً همواره در اندیشه رهبر شهید نیز بازتاب داشته است.

ایشان در بیانیه گام دوم انقلاب و دیگر بیانات مهم همواره بر نقش بی‌بدیل حضور مردم در تعیین سرنوشت کشور تأکید می‌فرمودند و پر تکرارترین واژه مورد استفاده ایشان در طول 37  سال که بیش از 45000 بار تکرار شد، واژه "مردم" بود. در اندیشه سیاسی رهبر شهید، مردم‌محوری و ارزش‌های انقلابی به عنوان مهم‌ترین سرمایه اجتماعی ایرانیان برای دستیابی به تمدن نوین اسلامی ترسیم شده است.

اساساً تحقق حکمرانی اسلامی بدون پشتوانه سرمایه اجتماعی امکان‌پذیر نیست و شرط شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، استفاده تمام و کمال از ظرفیت‌های سرمایه‌های اجتماعی است. اینک حماسه‌آفرینی مردم عزادار، مصداق بارز پیوند ناگسستنی ملت و رهبری و تحقق عینی سرمایه عظیم اجتماعی در بزنگاه‌های حساس تاریخی بود که قدرت بازدارندگی و اقتدار مثال‌زدنی ایران اسلامی را به رخ جهانیان کشید.

پوشش خبری از ابعاد کمّی و کیفی مراسم

مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، به یکی از گسترده‌ترین رویدادهای خبری تاریخ معاصر تبدیل شد و بازتاب بی‌نظیری در شبکه‌ها و خبرگزاری‌های برجسته جهانی داشت. 

خبرگزاری‌های بین‌المللی از جمله رویترز، آسوشیتدپرس، فرانس‌پرس و اینترفکس، با اعزام تیم‌های گسترده‌ای از خبرنگاران و تصویربرداران، لحظه به لحظه این حماسه عظیم را پوشش دادند و ویزای ورود به ایران به شمار قابل توجهی از خبرنگاران خارجی اعطا شد تا این رویداد تاریخی را از نزدیک روایت کنند (واشنگتن پست، ۲۰۲۶).

در تحلیل رسانه‌ای، اهمیت یک رویداد به رقابت روایت‌هایی بازمی‌گردد که پیرامون آن شکل می‌گیرد.

مراسمی با این حجم از توجه رسانه‌ای، به عرصه‌ای تبدیل می‌شود که در آن رسانه‌های مختلف تلاش می‌کنند پاسخ‌هایی متفاوت به این پرسش مشترک ارائه دهند که این حضور گسترده چه معنایی دارد؟

از نظر برخی رسانه‌ها، این رویداد بازتاب‌دهنده پیوندهای هویتی و مذهبی جامعه ایران و از نظر برخی دیگر، نشانه‌ای از ظرفیت نظام سیاسی برای بازتولید انسجام در شرایط بحران بود. بنابراین، خودِ پوشش رسانه‌ای نیز بخشی از میدان سیاسی این رویداد و نه صرفاً انعکاس بیرونی آن محسوب می‌شود.

چند گزاره را در اینجا برجسته می‌شود:

1. بزرگی و عظمت تاریخی تشییع پیکر رهبر ایرانی در جهان: شبکه‌های تلویزیونی مطرح جهانی از جمله الجزیره، المنار، المیادین، فرانس ۲۴ و سی‌ان‌ان نیز با پوشش زنده و مستمر، تصاویری از انبوه جمعیت عزادار را به سراسر جهان مخابره کردند که هر یک به نوبه خود ابعاد کم‌نظیر این گردهمایی عظیم را به تصویر کشیدند (پارس تودی، ۲۰۲۶). 

گزارش‌های فرانس ۲۴ از تهران حاکی از آن است که مقامات ایرانی پیش‌بینی کرده‌اند ۱۵ میلیون نفر در مراسم تشییع رهبر شهید شرکت کنند که این رقم، این رویداد را در زمره بزرگ‌ترین گردهمایی‌های تاریخ معاصر قرار می‌دهد (فرانس ۲۴، ۲۰۲۶) اما مطابق با گزارش خبرگزاری‌های فارس (به نقل از پایگاه خبری راه برترین‌ها، 1405)، جهان‌نیوز (1405) و خبر فوری (1405) جمعیتی بالغ بر ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر و به عبارت دیگر حدود نیمی از جمعیت کشور در این مراسم حضور داشته‌اند. 

روزنامه‌های مطرح جهان نیز با تیترهای برجسته به این واقعه پرداختند. گاردین این تشییع را «نمایشی از خط قرمز ماندگار ایران برای مردمش» توصیف کرد و فایننشال تایمز در گزارشی مفصل نوشت که «راهپیمایی تشییع در تهران میلیون‌ها شرکت‌کننده داشت و در زمره بزرگ‌ترین مراسم تشییع تاریخ معاصر قرار می‌گیرد» (به نقل از پارس تودی، ۲۰۲۶). 

واشنگتن پست نیز با اشاره به برگزاری مراسم در پنج شهر و کشور همسایه عراق، این رویداد را فرصتی برای نمایش قدرت نظام جمهوری اسلامی پس از ماه‌ها جنگ تمام‌عیار با آمریکا و رژیم صهیونیستی ارزیابی کرد (واشنگتن پست، ۲۰۲۶).

شبکه راشا تودی نیز با پوشش گسترده، تهران را در روز تشییع «مملو از جمعیت فراتر از ظرفیت» توصیف نمود (به نقل از پارس تودی، ۲۰۲۶).

2. حضور گسترده مقامات رسمی عظمت‌آفرین بود: علیرغم فشارهای آمریکائی‌ها برای عدم مشارکت کشورها در تشییع، در بعد بین‌المللی و دیپلماتیک، حضور هیأت‌های عالیرتبه از بیش از ۱۰۰ کشور جهان در این مراسم، بیانگر جایگاه والای سرمایه اجتماعی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران در عرصه جهانی است. 

الجزیره گزارش داد که نمایندگانی از بیش از ۱۰۰ کشور در آیین تشییع رهبر شهید حضور یافته‌اند. از جمله چهره‌های شاخص بین‌المللی حاضر در این مراسم، دمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه و رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر پیشین این کشور بود که به نمایندگی از فدراسیون روسیه در تهران حضور یافت. 

همچنین هیأت عالیرتبه چین به ریاست هه وی، معاون رئیس کمیته دائمی کنگره ملی خلق، در این مراسم شرکت کرد و هیأتی از جمهوری اسلامی پاکستان به نخست‌وزیری شهباز شریف که نقش تعیین کننده‌ای در میانجی‌گری و حمایت از صلح پایدار داشتنند نیز حضور داشتند. 

حضور وزیر خارجه دولت موقت افغانستان، امیرخان متقی و همچنین هیأت‌هایی از ترکیه، ارمنستان، گرجستان، تاجیکستان، بنگلادش و هند با حضور فرماندار ایالت بیهار و معاون وزیر خارجه این کشور، بر ابعاد فراملی و جایگاه ممتاز ایران در بین ملت‌های مسلمان و همسایگان تأکید داشت (الجزیره، ۲۰۲۶)

3. حضور جبهه مقاومت و اعلام وفاداری به انقلاب و امام شهید: بی‌شک یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های سیاسی این مراسم، حضور گسترده و متحد هیأت‌های عالیرتبه از جبهه مقاومت بود. 

نمایندگان ارشد جنبش‌های حماس، حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن در این آیین معنوی شرکت کردند و با شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل، بار دیگر بر تداوم راه پرافتخار مقاومت و خون‌خواهی رهبر شهید تأکید نمودند (رویترز، ۲۰۲۶). 

این حضور گسترده، پیام روشنی برای معاندان نظام اسلامی داشت که جمهوری اسلامی ایران با پشتوانه مردمی و دیپلماتیک بی‌نظیر، همچنان کانون محور مقاومت در منطقه و جهان است و این سرمایه عظیم اجتماعی، هر توطئه دشمن را با شکست روبرو خواهد ساخت.

محورهای اصلی بازتاب‌های بین‌المللی تشییع پدر مهربان ایران و مردم جهان

بازتاب های بین‌المللی تشییع سیدالشهداء ایران و پیوند ایثارگونه و کربلای خانواده او، گزیده‌ای از توانائی‌های رهبر الهی، حکیم و مردم دوست ایران عزیر را منعکس نمود که در حلقات یکپارچه ذیل تصویر یک انسان تمدنی و الهی را منعکس می‌کرد:

1. جهانی در پیوند با یک انسان دل به خدا سپرده: مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی به یک رویداد ژئوپلیتیک و رسانه‌ای با ابعاد فراملی تبدیل شد که بازتاب آن در شبکه‌ها و خبرگزاری‌های برجسته جهانی، حکایت از عمق سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی ایران داشت.

این رویداد عظیم در واقع نمایشی از تاب‌آوری سیاسی و عبور قدرتمندانه از یکی از حساسترین آزمون‌های تاریخ نظام بود. 

گاردین در گزارش تحلیلی خود به این نکته اشاره کرده است که فقدان خلأ قدرت در مهم‌ترین لحظه تاریخی ایران، نشان‌دهنده بلوغ سیاسی نظامی است که بر فرد متکی نیست، بلکه بر شبکه‌ای از نهادها و ساختارهای مستقر استوار است (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵). 

تحلیل‌گران غربی با اذعان به این واقعیت، نظام جمهوری اسلامی را ساختاری توصیف کرده‌اند که در آن قدرت در شبکه‌ای از نهادها، شوراها و نیروهای نظامی و امنیتی توزیع شده است که حتی در بحرانی‌ترین لحظات، توانایی بازتولید خود و حفظ استمرار حاکمیت را دارد.

2. شکل گیری سرمایه بزرگ جهانی انقلاب اسلامی: یکی از محوری‌ترین ابعاد بازتاب بین‌المللی این رویداد، نمایش ظرفیت شگفت‌انگیز بسیج مردمی به عنوان جلوه‌ای عینی از سرمایه اجتماعی عظیم ایران بود. 

تصاویر هوایی پخش شده از شبکه‌های تلویزیونی جهان، انبوه جمعیت‌های کیلومتری را در خیابان‌های تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد به تصویر کشید که در نوع خود بی‌سابقه بود. رسانه‌های بین‌المللی با شگفتی به حضور گسترده خانواده‌ها، زنان، جوانان، سالمندان و اقشار مختلف جامعه در این مراسم اشاره کردند و آن را پدیده‌ای فراتر از یک آیین مذهبی صرف ارزیابی نمودند (خبرگزاری مهر، ۱۴۰۵).

3. یکی برای همه و همه برای یکی: یکی دیگر از جنبه‌های قابل توجه این مراسم، حضور همزمان گروه‌های مختلف اجتماعی و نسلی با تفاوت‌ها و تنوع تمایلات و خواسته های اجتماعی بود که در تحلیل سرمایه اجتماعی اهمیت ویژه‌ای دارد. 

سرمایه اجتماعی صرفاً در ساختارهای رسمی یا نهادهای سیاسی و گروه‌های خاص سنی شکل نمی‌گیرد، بلکه در لحظاتی آشکار می‌شود که افراد یک جامعه در واکنش به یک رویداد مهم، احساس تعلق مشترک، دلدادگی آرمانی و عاطفی عمیق از جنس تعلق یک انسان به پدر همراه با ابراز هویت جمعی از جنس همه برای یکی در پاسخ به از خودگذشتگی یکی برای همه است. 

از این منظر، تصاویر منتشرشده از حضور اقشار مختلف جامعه، گروه‌های سنی و حضور گسترده و پررنگ جامعه زنان فارغ از تفسیرهای سیاسی متفاوت، نشان‌دهنده توانایی این رخداد نمادین در ایجاد همبستگی بین گروه‌های مختلف جامعه بود.

4. دلدادگی یکپارچه مردم ایران و جهان همراه با اشک و فغان برای انسانی والا: دویچه‌وله در گزارشی، مراسم وداع و تشییع در تهران را تاریخی توصیف کرد و نوشت این مراسم با وجود دمای بالای ۴۰ درجه، به‌صورت میلیونی برگزار شد و حضور گسترده مردم را به «دریای سیاهی از عزاداران» تشبیه کرد که در مراسم وداع شرکت کرده بودند (به نقل از خبرگزاری مهر، ۱۴۰۵). 

شبکه‌های عربی نیز این حضور عظیم را تحلیل کردند و آن را نمایشی از اتحاد ملی در برابر تهدیدات خارجی و تقویت‌کننده مشروعیت نظام دانستند (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵).

خبرگزاری المنار با پوشش گسترده این مراسم، از حضور میلیون‌ها عراقی در نجف و کربلا خبر داد و این حضور پرشور را که با سخنرانی‌های مراجع عظام تقلید عراق در نکوداشت رهبر شهید همراه بود، تعبیری از «تظاهراتی از نفوذ ایران در قلب جهان تشیع» دانست که در تاریخ معاصر منطقه، بی‌نظیر است (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵). رسانه‌های عراقی گزارش دادند زمانی که کاروان حامل پیکر شهید خامنه‌ای به زیر پل ثوره العشرین رسید، یکی از نمادین‌ترین تصاویر یعنی تلاقی دو ملت هم‌سرنوشت که زبان مشترکی هم ندارند اما همدیگر را خوب می‌فهمند تبدیل شد. 

این حضور بی‌سابقه که با حمایت و تأمین امنیت نیروهای بسیج مردمی عراق انجام گرفت، نشان‌دهنده عمق پیوندهای دینی و راهبردی میان دو ملت ایران و عراق بود (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵).

5. انعکاس طبیعی قدرت فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران: این رویداد در رسانه‌های جهانی نیز به عرصه‌ای برای رقابت روایت‌ها و نمایش قدرت فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی تبدیل شد. 

گزارش‌های سی‌ان‌ان از تهران، بر تبدیل این رویداد به کانون توجه جهانیان تأکید داشت و این مسئله را نشانه‌ای از توانایی نظام در مدیریت تصویر و افکار عمومی بین‌المللی ارزیابی کرد (خبرگزاری مهر، ۱۴۰۵). 

فردریک پلیتگن، خبرنگار این شبکه، از حضور هزاران عزادار با لباس‌های مشکی، پرچم‌های ایران، تصاویر رهبر شهید و گل‌های سفید گزارش داد و نوشت که تهران خود را برای یکی از بزرگ‌ترین مراسم‌های تشییع تاریخ معاصر آماده کرده است (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵).

6. بازنمایی قدرت سرخ ایران و انقلابیون جهان در خونخواهی امام شهید: آنچه در بازتاب‌های رسانه‌ای به وضوح قابل مشاهده است، تأکید بر تصویرسازی قدرتمندتری از هر بیانیه رسمی بود. 

میلیون‌ها نفر که با حمل پرچم‌های سرخ «یا لثارات الحسین» و شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل در خیابان‌ها حضور یافتند، به نمادهای زنده پیام مقاومت و ایستادگی و قدرت سرخ ایران و انقلابیون جهان تبدیل شدند و نشان دادند که جمهوری اسلامی ایران با پشتوانه سرمایه اجتماعی عظیم ملی و جهانی، از هر بحرانی عبور خواهد کرد و مسیر پرافتخار خود را در منطقه و جهان ادامه خواهد داد. 

این تصاویر قدرتمند، روایتی غیرقابل انکار از یکپارچگی و اراده ملی را ترسیم کرد که هیچ پویش تبلیغاتی و رسانه‌ای قادر به خلق آن نبود. 

میدل‌ایست مانیتور نگاه تحلیلی‌تری ارائه داد و نوشت تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، مانیفست ژئوپلیتیکی و نماد تداوم محور مقاومت است و شکاف عمیق بین نگاه غرب و جنوب جهانی را آشکار می‌کند (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵).

7. پیام راهبردی به دشمنان انقلاب اسلامی: مراسم تشییع پیکر مطهر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) با عنوان نمادین امام شهید و سیدالشهداء انقلاب اسلامی، صحنه‌ای برای ارسال پیام‌های راهبردی به معاندان نظام جمهوری اسلامی بود. 

برگزاری باشکوه این مراسم در سایه تهدیدات امنیتی مستمر و در شرایطی که دشمنان خارجی با عملیات ترکیبی و هماهنگ، شهادت رهبر انقلاب را رقم زده بودند، نشان‌دهنده توانایی خارق‌العاده نظام در مدیریت تهدیدات بود.

ایران اسلامی و فراتر از آن، با این نمایش عظیم، پیامی روشن به رژیم‌های آمریکایی و صهیونیستی ارسال کرد که تلاش آنها برای تضعیف جمهوری اسلامی به شکست کامل انجامیده است. 

بر اساس گزارش رویترز، «دریای عزاداران در تهران پیامی به ایالات متحده و اسرائیل فرستاد که تلاش آنها برای شکستن جمهوری اسلامی شکست خورده است» (رویترز، 2026).

8. پیوستگی و پایداری شبکه مقاومت بعد از شهادت رهبر بزرگ انقلاب اسلامی: این مراسم همچنین به عنوان بستری برای نمایش اتصال به محور مقاومت و پاسخی قاطع به تصویر سازی دروغین فروپاشی جبهه مقاومت از درون عمل کرد. تحلیل‌گران گاردین در بررسی‌های خود بر این نکته تأکید کرده‌اند که با وجود فقدان رهبر تاریخی جمهوری اسلامی، محور مقاومت نه تنها دچار گسست نشده، بلکه با نمایش حضور هیأت‌های عالیرتبه از حماس، حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن در مراسم تشییع و سخنرانی‌های آتشین فرماندهان نظامی در حاشیه این رویداد، تداوم و انسجام خود را به اثبات رسانده است (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵).

بازتاب سخنرانی‌های فرماندهان سپاه پاسداران و نیروی قدس در حاشیه مراسم تشییع و تأکید بر خون‌خواهی رهبر شهید، بیانگر آن بود که راهبرد دشمنان برای ایجاد خلأ قدرت به شکست انجامیده است (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵) و جایگاه قدرتمند رهبر سوم انقلاب اسلامی را بعنوان محور راهبردی مقاومت تثبیت کرد. به همین دلیل دولت‌های منطقه نیز در مواجهه با این رویداد قدرتمند، رویکرد محافظه‌کارانه‌ای اتخاذ و تلاش کرده‌اند تا ضمن حفظ روابط خود با ایران، از تنش‌زایی بیشتر جلوگیری کنند (پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، ۱۴۰۵).

نشریه تایم در گزارش روز ۸ ژوئیه خود با اشاره به این مراسم، تشییع بیانیه‌ای سیاسی میلیون‌ها ایرانی که اراده خود را برای ادامه راه رهبر شهید و پیوستن به محور مقاومت به نمایش گذاشتند ارزیابی کرد.

حضور گسترده مردم نماد اولین‌های حضور و سرمایه اجتماعی در جهان

ابعاد کمّی و کیفی پوشش خبری مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، خود به عنوان یکی از مهم‌ترین رویداد پرجمعیت و رکورد دار تاریخی، مورد توجه و تحلیل گسترده رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته است. 

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، حدود ۴۳۰۰ خبرنگار از سراسر جهان این مراسم را پوشش داده‌اند که از این میان، نزدیک به ۱۰۰۰ خبرنگار بین‌المللی و بیش از ۳۳۰۰ خبرنگار عراقی از شبکه‌های تلویزیونی، خبرگزاری‌ها، رادیوها، روزنامه‌ها و بسترهای دیجیتال را شامل می‌شده‌اند (تاس، 2026ب). 

در تهران نیز به گزارش منابع رسمی، بالغ بر ۲۵۰۰ خبرنگار خارجی و داخلی به پوشش این رویداد پرداختند (خبرگزاری مهر، ۱۴۰۵). این آمار، گویای آن است که تشییع رهبر شهید، به یکی از پربیننده‌ترین و پوشش‌داده‌شده‌ترین رویدادهای خبری معاصر بدل شد و توجه رسانه‌های مطرح جهان را به خود معطوف داشته است.

در بعد آمار جمعیتی، برآوردهای ارائه شده توسط منابع مختلف، ابعاد کم‌نظیر این گردهمایی عظیم را به تصویر می‌کشد. فایننشال تایمز گزارش داده است که بین ۱۲ تا ۱۵ میلیون نفر در مراسم شش‌روزه تشییع شرکت کنند که این رقم، این رویداد را در زمره بزرگ‌ترین گردهمایی‌های تاریخ معاصر قرار می‌دهد (پارس تودی، 2026الف).

همچنین منابع خبری از اعلام رسمی جمهوری اسلامی ایران از حضور نمایندگانی از بیش از ۱۰۰ کشور در این مراسم خبر داده‌اند (تاس، 2026الف).

افزون بر ارقام جمعیتی، پوشش همزمان این مراسم توسط بیش از ۵۰ شبکه بزرگ جهانی (خبرگزاری مهر، ۱۴۰۵) نیز بیانگر عظمت و اهمیت این رویداد در افکار عمومی بین‌المللی و تبدیل آن به یک رخداد تمام‌عیار رسانه‌ای است.

در طبقه‌بندی رویکردهای خبری رسانه‌های مختلف در پوشش این رویداد، سه دسته کلی قابل شناسایی است. نخست، رسانه‌های همسو با جمهوری اسلامی نظیر المنار، المیادین، تهران‌تایمز و خبرگزاری مهر، با تأکید بر حماسه ملی و حضور عظیم مردمی، این رویداد را به مثابه نمایشی از اتحاد و انسجام ملی و تداوم راه پرافتخار انقلاب اسلامی ترسیم کرده‌اند (پارس تودی، 2026الف؛ تهران تایمز، 2026الف). 

دوم، رسانه‌های غربی معتدل نظیر گاردین و رویترز که با لحنی واقع‌نمایانه اما همراه با تحلیل‌های راهبردی، به پوشش این رویداد پرداخته‌اند.

گاردین (2026) این تشییع را نمایشی از «خط قرمز ماندگار ایران برای مردمش» توصیف کرد و رویترز (2026) با اشاره به ابعاد سیاسی و اجتماعی مراسم، آن را «نمایشی از سنت قدرتمند شیعی شهادت و سوگواری» معرفی نمود. 

سوم، رسانه‌های به اصطلاح انتقادی که اگر چه در پوشش خود بر محدودیت‌های دسترسی رسانه‌های خارجی و جنبه‌های امنیتی برگزاری مراسم متمرکز بوده‌اند (ظهیر و دوک، 2026) اما بر عظمت این رویداد صحه گذاشتند.

آنچه در تمامی این رویکردها قابل مشاهده است، اذعان همگی آنها به عظمت بی‌نظیر این رویداد و جایگاه ویژه آن در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر است.

این رویداد عظیم، توانست روایتی غیرقابل انکار از یکپارچگی و اراده ملی را ترسیم کند که در نوع خود کم‌نظیر بوده و پیام‌های ژئوپلیتیک عمیقی را برای منطقه و جهان به همراه داشته است. 

آماری نظیر حضور نمایندگان ۱۰۰ کشور، پوشش توسط بیش از ۵۰ شبکه بزرگ جهانی و تخمین شرکت حداقل ۱۵ میلیون نفر جمعیت شرکت‌کننده در سه‌روز مراسم تهران، به عنوان شاخص‌هایی از عظمت و شکوه این رویداد در حافظه تاریخی ثبت خواهد شد و گواهی بر سرمایه اجتماعی عظیم جمهوری اسلامی ایران در یکی از حساسترین برهه‌های تاریخ خود است.

جمع‌بندی: تشییع پیکر امام شهید نقطه عطفی برای ظهور ظرفیت تمدنی انقلاب اسلامی

مراسم تشییع پیکر مطهر امام شهید یک رویداد تمام‌عیار جهانی از سرزمین تمدنی ایران ایران بود که قدرت و قوت سرمایه اجتماعی ایران را تبدیل به یک عنصر نمادین قدرت چهارم جهان کرد. 

این رویداد تاریخی با چشمی گریان و قلبی امیدوار و با حضور میلیونی مردم در پنج شهر تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد و با پوشش گسترده رسانه‌های بین‌المللی ثبت تاریخی شد، صحنه‌ای برای نمایش عمق سرمایه اجتماعی و قدرت نرم نظام مقدس جمهوری اسلامی فراهم آورد. 

در این آیین عظیم، پیوند ناگسستنی ملت و رهبری، تداوم نهادها و ساختارهای سیاسی، انسجام محور مقاومت و توانایی نظام اسلامی در مدیریت بحران‌های راهبردی به گونه‌ای به نمایش گذاشته شد که حتی مخالفان و منتقدان خارجی نیز ناچار به اذعان به عظمت آن شدند و ترس عمیقی را در دل نظام سلطه جهانی ایجاد کرد.

حضور هیأت‌های عالیرتبه از بیش از ۱۰۰ کشور جهان و جبهه مقاومت در این مراسم، نشان‌دهنده جایگاه دیپلماتیک و نفوذ فراملی ایران اسلامی در معادلات منطقه‌ای و جهانی بود. سرمایه اجتماعی این حماسه عظیم، دشمنان را به ترس از ایران واداشته و آنها را به این نتیجه رساند که با وجود شهادت رهبر، نظام جمهوری اسلامی تضعیف نشده و با اتکا بر این سرمایه عظیم، مصمم‌تر از پیش به مسیر پرافتخار خود ادامه خواهد داد.

از منظر ارتباطات سیاسی، اهمیت این مراسم در آن بود که پیام آن صرفاً از طریق سخنرانی‌ها یا بیانیه‌های رسمی منتقل نشد بلکه خودِ صحنه مراسم به یک متن ارتباطی تبدیل شد. میلیون‌ها حضور فردی، تصاویر منتشرشده در رسانه‌ها، مشارکت هیأت‌های خارجی و بازتاب‌های بین‌المللی، مجموعه‌ای از نشانه‌ها را تشکیل دادند که هر یک بخشی از معنای این رویداد را تولید می‌کردند. 

به همین دلیل، تشییع رهبر شهید ایران را می‌توان نمونه‌ای از سیاست نمادها دانست که طی آن یک مراسم عمومی، همزمان به خاطره جمعی، پیام سیاسی و ابزار ارتباطی در عرصه بین‌الملل تبدیل می‌شود.

این رویداد بی‌نظیر، بدون تردید به عنوان یکی از مهم‌ترین راهبردهای ارتباطی و نمادین در تاریخ سیاسی ایران ثبت خواهد شد و در حافظه تاریخی ملت‌های مسلمان و جهان، به عنوان نمایشی از عظمت، اتحاد و مقاومت در برابر استکبار جهانی ماندگار خواهد گشت.

پیام این رویداد عظیم، که با خون شهیدان و حضور میلیونی مردم عزادار رقم خورد، برای همیشه در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام خواهد درخشید و راه پرافتخار انقلاب اسلامی را برای نسل‌های آینده روشن خواهد ساخت.

شعار محوری این رویداد بزرگ اجتماعی و سرمایه بزرگ اجتماعی برآمده از شهادت امام حکیم، امید به آینده و حس افتخار به هویت انقلابی و بر مبنای گزارش خبرگزاری‌های بزرگ جهان، ادامه دادن راه امام شهید در مبارزه با نظام سلطه جهانی و وفاداری به ارزش‌های انقلابی در شعار محوری "باید برخاست" با محوریت آمریکا بود.

البته تاکید همراه با بغض و کینه در انتقام خون امام شهید و همه شهدا جنگ دوم و سوم از عاملان این فاجعه بزرگ با هدف قرار دادن دونالد ترامپ، نتانیاهو و همه دستوردهند‌گان و اقدام کنندگان نسبت به شهدای عزیز بود ... وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ – (شعراء آیه 227). اینها سرخط‌های فکری است که نباید ساده‌انگارانه به آن نگاه کرد. پنجشنبه 18 خرداد 1405 مطابق 24 محرم 1448 و 9 جولای 2026 روزی سخت و طولانی با چشمان پر از اشک و دل‌های پر از افتخار و امید به آینده، بعنوان تشییع پایانی، نماز آخر بر پیکر شهدا و مراسمی متعالی از دعا و ثناء همراه با تلقین و تدفین در کنار نماد هویتی ملت ایران و پیروان اهل بیت و همه خداپرستان جهان یعنی امام رئوف و عالم آل محمد امام رضا علیه‌السلام، آغازی برای پیوندهای ماندگار با امام شهید و امام انقلابیون جهان در دوره معاصر بود. صحن آزادی قرارگاه جدید دیدار و همنوائی انقلابیون جهان خواهد بود.