<div> <div> <div>به گزارش روابط عمومی و اطلاعرسانی فرهنگستان علوم، دکتر کورش وحدتی عضو وابسته فرهنگستان علوم و رئیس شاخه علوم باغبانی گروه علوم کشاورزی و منابع طبیعی در این یادداشت مینویسد:</div> <div></div> <div>در کمتر از یک دهه، فناوری ویرایش ژن CRISPR–Cas از یک ابزار آزمایشگاهی به یکی از مهمترین فناوریهای تحولآفرین علوم زیستی تبدیل شده است. اکنون این فناوری نه تنها امکان اصلاح دقیق ژنوم گیاهان را فراهم کرده، بلکه مسیر توسعه نسل جدید محصولات کشاورزی با عملکرد بیشتر، کیفیت بالاتر و مقاومت بهتر در برابر تنشهای محیطی را هموار ساخته است.</div> <div></div> <div>در مقاله مروری منتشرشده در Nature Reviews Molecular Cell Biology، نویسندگان نشان میدهند که فناوریهای جدید CRISPR دیگر تنها برای ایجاد جهشهای ساده به کار نمیروند، بلکه امکان مهندسی دقیق ژنوم، اپیژنوم و حتی تنظیم بیان ژنها را نیز فراهم کردهاند. این پیشرفتها موجب شده است اصلاح صفاتی که پیشتر نیازمند سالها برنامههای اصلاح نباتات بودند، با سرعت و دقت بسیار بیشتری انجام شود.</div> <div></div> <div>در این مقاله، کاربردهای گسترده CRISPR در افزایش عملکرد، بهبود کیفیت محصولات، مقاومت به بیماریها و آفات، تحمل خشکی، شوری و گرما و همچنین کاهش نیاز به نهادههای شیمیایی مورد بررسی قرار گرفته است. نویسندگان همچنین به ظهور فناوریهایی مانند Base Editing، Prime Editing و سامانههای نوین انتقال ژن اشاره میکنند که امکان ایجاد تغییرات بسیار دقیق در ژنوم گیاهان را بدون وارد کردن DNA خارجی فراهم میسازند.</div> <div></div> <div>از دیدگاه علوم باغبانی، این فناوری میتواند تحول چشمگیری در اصلاح درختان میوه، گیاهان زینتی و سبزی و صیفی ایجاد کند. کوتاه شدن زمان اصلاح ارقام، امکان حذف ژنهای نامطلوب، افزایش مقاومت به تنشهای ناشی از تغییر اقلیم و بهبود کیفیت میوه از مهمترین مزایای این فناوری به شمار میروند.</div> <div></div> <div>البته نویسندگان مقاله تأکید میکنند که توسعه این فناوری همچنان نیازمند بررسی دقیق آثار خارج از هدف، تدوین مقررات ایمنی زیستی، پذیرش اجتماعی و هماهنگی سیاستهای ملی است. با این حال، روند شتابان پیشرفت فناوری نشان میدهد که CRISPR در آینده نزدیک به یکی از ابزارهای اصلی اصلاح گیاهان در سراسر جهان تبدیل خواهد شد.</div> <div></div> <div>برای ایران نیز که با چالشهایی مانند کمبود منابع آب، افزایش دما، شوری خاک و ضرورت ارتقای بهرهوری باغها روبهرو است، بهرهگیری هدفمند از فناوریهای ویرایش ژن میتواند نقش مهمی در توسعه ارقام باغی مقاوم، کاهش مصرف نهادهها و افزایش امنیت غذایی ایفا کند.</div> <div></div> <div>به نظر میرسد همانگونه که اصلاح کلاسیک، انقلاب سبز قرن گذشته را رقم زد، فناوری CRISPR میتواند پایهگذار نسل جدیدی از کشاورزی و باغبانی هوشمند، پایدار و اقلیمتاب باشد.</div> <div></div> <div> </div> <div>منبع</div> <div></div> <div>Tuncel, A., Pan, C., Clem, J. S., et al. (2025). CRISPR–Cas applications in agriculture and plant research. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 26, 419–441. <a href="https://doi.org/10.1038/s41580-025-00834-3" target="_blank">https://doi.org/10.1038/s41580-025-00834-3</a></div> </div> </div>