گرامیداشت یاد عضو پیوسته فرهنگستان علوم؛

پروفسور سیدمحمد بلورچیان تبریزی؛ از تحصیلات تا بنیانگذاری پژوهشکده شیمی ایران

پروفسور سیدمحمد بلورچیان تبریزی؛ از تحصیلات تا بنیانگذاری پژوهشکده شیمی ایران
دکتر بلورچیان با الهام از دوران حضور خود در فرانسه و با هدف کاربردی و عملیاتی کردن علم شیمی در ایران، پیشگام تأسیس نخستین انستیتوی تحقیقاتی شیمی ایران در دانشگاه تبریز شد.
به گزارش روابط عمومی و اطلاع رسانی فرهنگستان علوم؛ دکتر سید محمد بلورچیان در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی در شهر تبریز به دنیا آمد. وی در خانواده‌ای متوسط، اما با پیشینه‌ای غنی از تعهد به تعلیم و تربیت و کسب‌وکار رشد یافت. پدرش که دارای تحصیلات حوزوی بود، به‌عنوان یکی از تجار برجسته و مدیر شرکت صاحب‌نام بلورچیان در تبریز شناخته می‌شد. مادرش نیز زنی خانه‌دار و باسواد در زمینه خواندن و نوشتن بود که محیطی گرم و مناسب برای رشد او فراهم آورد.
دکتر بلورچیان تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان همام تبریز آغاز کرد و پس از موفقیت در امتحانات نهایی، به دبیرستان سعدی تبریز رفت. پس از اتمام پایه نهم در این دبیرستان، همراه با خانواده به تهران نقل مکان کرد و در دبیرستان رازی، مدرسه‌ای با مدیریت فرانسویان واقع در خیابان فرهنگ، به ادامه تحصیل پرداخت.
وی در سال آخر دبیرستان توانست با کسب رتبه اول در امتحانات سراسری کشور، شایستگی‌های تحصیلی خود را به اثبات برساند. سپس با شرکت در آزمون ورودی دانشگاه‌ها، هم‌زمان در رشته‌های پزشکی و داروسازی پذیرفته شد، اما به دلیل علاقه، تحصیلات خود را در دانشکده داروسازی دانشگاه تبریز ادامه داد.
دکتر بلورچیان در سال ۱۳۳۸ با کسب رتبه اول موفق به اخذ دکترای داروسازی از دانشگاه تبریز شد. در ادامه، به‌عنوان دستیار در همان دانشگاه مشغول به تدریس شد. در سال ۱۳۴۲ به مرتبه استادیاری ارتقا یافت و در سال ۱۳۴۸ برای اخذ تخصص به فرانسه عزیمت کرد.
تحصیل و پژوهش در فرانسه
دکتر سید محمد بلورچیان در دانشگاه بوردو فرانسه، با تصویب شورای دانشگاه، در برنامه دکترای دولتی (État) ثبت‌نام کرد و در پی آن، در مؤسسه ملی تحقیقات علمی فرانسه (CNRS) به انجام تحقیقات و نگارش رساله دکترای خود پرداخت.

بلورچیان

رساله او با عنوان «روش‌های نوین برای ایجاد پیوند کربن ـ سیلیکون در ترکیبات ارگانوسیلیکون با استفاده از عوامل مختلف در ساختارهای مزدوج» به تصویب رسید و بنیان شهرت علمی او را نهاد.
تحقیقات وی درباره ترکیبات نوین ارگانوسیلیکونی از این منظر قابل توجه است که این ترکیبات دارای خواص فارماکولوژیک و فیزیولوژیک بوده و به دلیل وجود عنصر سیلیکون، فاقد سمیت هستند.
پس از دفاع از رساله، هیئت داوران که شامل استادان برجسته‌ای از دانشگاه‌های بوردو، پاریس و تولوز و متخصصانی از مرکز تحقیقات بین‌المللی رون‌پولن و مؤسسه CNRS بودند، از وی تقدیر کردند.
دکتر بلورچیان نوآوری‌های مهمی در پیشرفت شیمی سیلیکون رقم زد. دستاوردهای او توسط آکادمی علوم به ثبت رسید و در قالب ۱۵۶ فرمول و ۱۰ متدولوژی جدید در کتاب‌های مرجع منتشر شد.
وی در سال ۱۹۷۲ موفق به دریافت دکترای دولتی با درجه بسیار افتخارآمیز شد و رساله‌اش توسط CNRS فرانسه چاپ و منتشر شد.
پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۵۱، به درجه دانشیاری و در سال ۱۳۶۰ به مقام استادی ارتقا یافت.
پیشگامی در تأسیس پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران
دکتر بلورچیان با الهام از دوران حضور خود در فرانسه و با هدف کاربردی و عملیاتی کردن علم شیمی در ایران، پیشگام تأسیس نخستین انستیتوی تحقیقاتی شیمی ایران در دانشگاه تبریز شد که بعدها پس از انقلاب به دانشکده شیمی تغییر نام یافت.
دکتر بلورچیان با علاقه وافری که به امر پژوهش داشت، تمام تلاش خود را به کار بست تا نمونه‌ای از آنچه را در فرانسه و آلمان دیده بود، در ایران ایجاد کند.

بلورچیان

این آرزو در دولت چهارم جمهوری اسلامی به واقعیت پیوست. دکتر فرهادی، وزیر وقت آموزش عالی، با صدور حکمی، تأسیس پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران را که خود استاد یکی از پیشنهاددهندگان تأسیس آن بود، به ایشان محول کرد.
تأسیس این مرکز که از آرزوهای دیرینه ایشان بود، نقطه عطف دیگری در زندگی استاد به شمار می‌رود که پس از هجده سال فعالیت مستمر تحقق یافت.
ایجاد زیرساخت‌های پژوهشی و توسعه پژوهشگاه
یکی از نخستین و مهم‌ترین اقداماتی که تقریباً هم‌زمان با تأسیس و راه‌اندازی پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران انجام شد، پیش‌بینی فضای توسعه‌ای مناسب برای تحقق اهداف و فعالیت‌های پژوهشی و آموزشی آینده آن بود.
بر این اساس، قطعه زمینی به مساحت ۱۶ هکتار در منطقه چیتگر، نزدیک به سایر مراکز تحقیقاتی، در اختیار مرکز پژوهش‌های شیمی و مهندسی شیمی ایران قرار گرفت.
عملیات اجرایی این پروژه استراتژیک ملی، تحت نظارت عالی استاد دکتر بلورچیان و با اختیاراتی که توسط معاونت عمرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری واگذار شده بود، آغاز شد.
این تدابیر نشان‌دهنده برنامه‌ریزی دقیق و توجه به نیازهای آتی پژوهشگاه توسط استاد در زمینه‌های تحقیقاتی و آموزشی است. اختصاص چنین فضای گسترده‌ای برای توسعه، تأکیدی بر اهمیت این مرکز به‌عنوان یک نهاد پیشرو در تحقیقات شیمی و مهندسی شیمی در ایران دارد و امکانات لازم برای انجام پروژه‌های تحقیقاتی بزرگ و همچنین فراهم آوردن فضای آموزشی کافی را میسر می‌سازد.
این اقدامات بستری مناسب برای رشد و توسعه علمی کشور در زمینه شیمی و مهندسی شیمی فراهم کرده است و از تعامل و همکاری با دیگر مراکز تحقیقاتی داخلی و بین‌المللی حمایت می‌کند.
پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران که در خاطر همگان نام دکتر بلورچیان را تداعی می‌کند، یک مرکز بزرگ، پیشرفته و استراتژیک ملی است. پژوهشگاه دارای چهار پژوهشکده، چهل آزمایشگاه تحقیقاتی، سوله تجهیزات پایلوت نیمه‌صنعتی، ۱۶ گروه تخصصی و کتابخانه‌ای مجهز است که با هدف فراهم آوردن امکانات پژوهشی بنیادی و کاربردی و آموزشی در کلیه رشته‌های شیمی و مهندسی شیمی و پرورش استعدادها و خلاقیت‌های موجود در کشور و بهره‌گیری از ذخایر عظیم نفت و گاز در سطح پایلوت و نیمه‌صنعتی، توسط استاد تأسیس و راه‌اندازی شده است.
اکنون صدها نفر پژوهشگر و دانشجوی تحصیلات تکمیلی در زمینه‌های مختلف شیمی آلی، شیمی معدنی، شیمی تجزیه، شیمی فیزیک، شیمی سیلیکون و مهندسی شیمی، به فعالیت تحقیقاتی بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای مشغول هستند.
بومی‌سازی فناوری و توسعه تحقیقات کاربردی
بنابر گفته استاد، سالانه میلیون‌ها تن مواد خام و اولیه آلی و معدنی بدون استفاده از فناوری و به قیمت پایین از کشور صادر می‌شود. یکی از مهم‌ترین وظایف محققان، برنامه‌ریزان و مؤسسات پژوهشی، اتخاذ اقدامات جدی برای اصلاح این روند است؛ به نحوی که این مواد در داخل کشور فرآوری شده و سپس صادر شوند.
بر این اساس، دکتر بلورچیان ایده تأسیس پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران را از مؤسسه ماکس پلانک (Max-Planck) آلمان و CNRS فرانسه اقتباس کرد تا با فراهم کردن بستری مناسب برای همکاری نزدیک‌تر پژوهشگران در قالب تیم‌های تحقیقاتی، تحقیقات مشترک تیمی با دانشگاه‌ها، صنایع و مراکز پژوهشی را نهادینه کند.
در نتیجه، پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با هدف اصلی بومی‌سازی فناوری‌های شیمی و مهندسی شیمی، متعهد به تولید صنعتی و انبوه مواد مصرفی مورد نیاز کشور است.
این تلاش در جهت جلوگیری از خروج ارز و ایجاد درآمد، توسعه و تقویت تحقیقات در زمینه‌های شیمی کاربردی و شیمی سبز، با هدف پرورش تفکر و خلاقیت در پژوهشگران و ضمن رعایت معیارهای زیست‌محیطی انجام می‌پذیرد.
پژوهشگاه در نظر دارد با جذب و همکاری فعال دانش‌آموختگان شیمی و مهندسی شیمی، زمینه‌های لازم برای شکوفایی استعدادها و جلوگیری از مهاجرت نخبگان را فراهم آورد. این امر با ایجاد محیطی مناسب برای تحقیق و پژوهش در داخل کشور و هدایت آنها به سمت رفع نیازهای ملی محقق می‌شود.
علاوه بر این، تأسیس مراکز رشد و انکوباتورها به منظور حمایت از دانش‌آموختگان و فراهم‌سازی زمینه‌های بیشتری برای همکاری تیمی پژوهشگران و گسترش تحقیقات مشترک با دانشگاه‌ها، صنایع و مراکز پژوهشی داخلی و خارجی، از دیگر برنامه‌های محوری این پژوهشگاه است.
حضور در عرصه‌های علمی ملی و بین‌المللی
علاوه بر این، پژوهشگاه تأکید ویژه‌ای بر برگزاری و مشارکت در پروژه‌های تحقیقاتی بزرگ و گردهمایی‌های علمی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی دارد.
این اقدامات با هدف ترغیب و تشویق پژوهشگران برای شرکت در کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی و ارائه آخرین دستاوردهای پژوهشی انجام می‌پذیرد تا از این طریق، تبادل نظر و دانش در زمینه‌های شیمی و مهندسی شیمی با سایر پژوهشگران ایرانی و بین‌المللی تسهیل شود.
این برنامه‌ها بر این باور استوار است که پژوهش نقش محوری در دستیابی به خودکفایی کشور دارد.
استاد دکتر سید محمد بلورچیان با تلاش‌های خستگی‌ناپذیر و تأثیر دائمی خود بر علم و صنعت ایران، به‌عنوان یکی از چهره‌های ماندگار در حوزه شیمی شناخته می‌شود. او نه‌تنها در ایران، بلکه در سطح بین‌المللی نیز به‌عنوان یک دانشمند برجسته و نوآور تحسین شده است.
بخشی از آثار و فعالیت‌های برجسته علمی، اجرایی و فرهنگی
بخشی از آثار و فعالیت‌های برجسته علمی، اجرایی و فرهنگی ایشان به قرار زیر است:
مؤسس و بنیانگذار پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران
عضو پیوسته فرهنگستان علوم از سال ۱۳۶۹
دریافت نشان درجه یک دانش از رئیس‌جمهور محترم ایران به‌عنوان برگزیده فرهنگستان علوم
دریافت نشان درجه دو دانش از رئیس‌جمهور محترم ایران به‌عنوان برگزیده وزارت علوم
برگزیده دوره اول چهره‌های ماندگار
استاد نمونه کشوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
برنده جایزه تحقیق از جشنواره بین‌المللی خوارزمی در ششمین و سی‌امین دوره جشنواره
برگزیده به‌عنوان شیمیدان برجسته توسط انجمن شیمی ایران
و ...
نقش خانواده در مسیر موفقیت‌های استاد
در خاتمه، نقش بی‌همتای خانواده آقای دکتر بلورچیان در دستیابی به اهداف و موفقیت‌های ارزشمند استاد غیرقابل انکار است.
قطعاً چنانچه همکاری و همیاری فرزندان و همسر فرهیخته استاد، سرکار خانم صحتی، وجود نداشت، نیل به حجم عظیم افتخارات برای استاد دکتر سید محمد بلورچیان میسر نبود.
تلاش‌های همسر ایشان، هم در کسب موفقیت‌های استاد و هم در تربیت فرزندان شایسته و موفق، مثال‌زدنی است و جای تقدیر و قدردانی دارد.

سرانجام  پروفسور سید محمد بلورچیان تبریزی در شهریور ماه 1405 دار فانی را وداع گفت.

 

بخشی از فعالیت های پروفسور سیدمحمد بلورچیان

فعالیتهای علمی و اجرایی

- دبیر شورای ارزیابی داخلی دانشگاه آذرابادگان سال 1335

- ریاست کمیته برنامه ریزی و هماهنگی تربیت تکنسین دانشگاه آذرابادگان سال 1335

- عضو کمیته پژوهشی دانشکده علوم دانشگاه آذرابادگان از 1336 تا 1338

- عضو انجمن شیمی فرانسه از 1350 تا کنون

- مدیر گروه شیمی دانشگاه تبریز از 1351 تا 1353 

- مدیر کل آموزش دانشگاه تبریز از 1353 تا 1354 

- مدیر کل امور خدمات آموزشی دانشگاه آذرابادگان سال 1353

- مدیر گروه شیمی دانشگاه آذرابادگان از 1353 تا 1356

- سرپرستی و اداره امتحانات مسابقه ورودی دوره های شبانه و دانشکده تکنولوژی دانشگاه آذرابادگان سال 1354

- مدیر گروه شیمی دانشگاه تبریز از 1354 تا 1355

- رئیس دانشکده علوم از 1355 تا 1357

- معاون دانشگاه تبریز از 1357 تا 1362

- رئیس دانشکده علوم دانشگاه آذرابادگان سال 1358

- عضو شورای هماهنگی مراکز تحقیقات وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی سال 1368

- عضو هیأت ممیزه  دانشگاه تبریز از 1368 تا 1384

- مؤسس مرکز پژوهش های شیمی و مهندسی شیمی ایران از سال 1368 تا 1390

- عضو انجمن شیمی امریکا از 1368 تا کنون

- عضو انجمن شیمی و مهندسی شیمی ایران از 1368 تا کنون

- عضو شورای پژوهش وزارت فرهنگ و آموزش عالی سال 1369

- عضو پیوسته فرهنگستان علوم از 1369 تا کنون

- عضو گروه علوم پایه فرهنگستان علوم از 1369 تاکنون

- عضو هیأت امنای دانشگاه صنعت نفت از سال 1369 تا 1373

- عضو شورای هماهنگی مراکز تحقیقاتی وابسته به وزارت علوم از 1369 تا 1389

- عضو کمیسیون بررسی نشان های علمی و تخصصی وزارت فرهنگ و آموزش عالی سال 1370

- عضو کمیته علمی کنگره بین المللی تاریخ پزشکی در اسلام و ایران سال 1370

- عضو هیأت داوران پنجمین دوره جشنواره خوارزمی سال 1370

- عضو کمیسیون بررسی و انتخاب اساتید نمونه وزارت فرهنگ و آموزش عالی سال 1372

- عضو هیأت امناء منطقه 1 پژوهشی از 1370 تا 1389

- عضو کمیسیون دائمی هیأت امناء منطقه 1 پژوهشی از 1370 تا کنون

- عضو هیأت ممیزه دانشگاه علم و صنعت از 1371 تا 1379 

- رئیس شورای عالی انجمن شیمی و مهندسی شیمی ایران از 1372 تا 1380

- عضو کمیسیون خاص شورای پژوهشهای علمی کشور از 1373 تا 1384

- عضو شورای پژوهشهای علمی کشور از 1373 تا 1384  

- عضو کمیسیون علوم پایه از 1373 تا کنون

- عضو کمیسیون علوم پزشکی از 1373 تا کنون

- عضو شورای سیاستگذاری معاونت پژوهشی و سرپرست کمیته هموپاتی سال 1374

- عضو کمیته مواد اولیه دارویی شورای برنامه ریزی امور دارویی کشور 1374 تا 1382 

- عضو کمیسیون محیط زیست و توسعه پایدار از 1374 تا 1377 

- عضو هیأت ممیزه دانشگاه تبریز سال 1375

- رئیس شاخه شیمی فرهنگستان علوم از 1378 تا 1382

- رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم از 1382 تا 1388

- بنیانگزار و رئیس پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران در شهرک تحقیقاتی – فناوری چیتگر 

- عضو شورای علمی فرهنگستان علوم از 1382 تا 1388

- عضو شورای پژوهشی فرهنگستان علوم از 1382 تا کنون

- عضو هیأت ممیزه دانشگاه سهند تبریز از 1385 تا 1389

- عضو هیأت ممیزه مشترک فرهنگستان ها از 1386 تا کنون

- عضو هیأت امنای پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی از سال 1389 تا 1393

- عضو هیأت امنای پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری از سال 1389 تا 1393

- عضو هیأت ممیزه انرژی اتمی به مدت 2 سال

- عضو هیأت ممیزه دانشگاه سهند تبریز به مدت 8 سال 

- عضو هیأت ممیزه جانشین وزیر در پژوهشگاه پلیمر

- مشاور عالی ریاست پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران سال 1392

- عضو حقیقی شورای آینده نگری فرهنگستان علوم به مدت دو سال 

 

فعالیت¬های تحقیقاتی و انتشارات علمی

- انتشار سری کتابهای شیمی آلی در 3 جلد: (شیمی آلی عمومی، شیمی آلی عوامل ساده، شیمی آلی عوامل پیچیده) 

- تأسیس دانشکده شیمی دانشگاه تبریز با 33هزار متر مربع زیر بنا  40 آزمایشگاه و دو آمفی تئاتر و کتابخانه مجهز 

- انتشار اولین مقالات شیمی سیلیکون در مجلات بین المللی از 1970 تا کنون

- تأسیس اولین آزمایشگاه تحقیقاتی شیمی سیلیکون در دانشگاه تبریز 

- کشف 156 ساختمان جدید ارگانوسیلیکون پتنت شده در سطح بین المللی 

- ابداع روشهای جدید برای سنتز ترکیبات سیلیکونی داروئی با خواص فارماکولوژیکی 

- ارائه 7 روش جدید برای تشکیل پیوند کربن و سیلیکون در الکل ها، آلدهیدها، کتون ها، استرها، ایمین ها، انامین ها و نیتریل ها برای اولین بار در سطح بین المللی 

- مجری ده ها پروژه تحقیقاتی سنتز مواد اولیه داروئی مورد نیاز کشور 

- تشکیل تیم تحقیقاتی شیمی ارگانو سیلیکون و سنتز مونومرهای مربوطه در جهت پایه¬گذاری صنایع ارگانو سیلیکون در کشور 

- بنیانگزار و رئیس کانون فناوری شیمی ارگانوسیلیکون در ایران 

- راه اندازی 4 پژوهشکده با همکاری هیأت علمی پژوهشگاه در شهرک علمی و تحقیقاتی چیتگر 

- تشکیل تیم های تحقیقاتی ملی در راستای اجرای پروژه های تحقیقاتی، بنیادی و کاربردی و  توسعه ای 

- تدریس کلیه دروس شیمی آلی در مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا

- استاد راهنمای ده ها دانشجوی کارشناسی ارشد و دکترا

- انتشار بیش از یکصد و پنجاه مقاله پژوهشی در مجلات بین المللی، ایندکس شده در ISI  

- ثبت نتایج تحقیقات در بیش از 90 جلد کتاب مرجع در سطح جهانی 

- ارائه 60 مقاله درکنگره های علمی و بین المللی 

- ارائه 42 مقاله در سمینارهای داخلی 

 

افتخارات و نشان¬های علمی 

- برگزیده فرهنگستان علوم و دریافت نشان درجه 1 دانش از ریاست جمهوری، 1383

- برگزیده دوره اول چهره های ماندگار 1380

- دریافت نشان درجه 2 دانش از ریاست جمهوری، 1376

- استاد نمونه کشور در سال 1370 و دریافت لوح تقدیر از ریاست جمهوری 

- اولین شیمیدان برجسته برگزیده انجمن شیمی و مهندسی شیمی ایران، 1369

- رتبه دوم تحقیق در سومین جشنواره خوارزمی و دریافت لوح تقدیر از ریاست جمهوری، 1368

- عضو هیأت داوران جشنواره بین¬المللی خوارزمی و دریافت لوح تقدیر از معاون اول رئیس جمهور 8 دوره 

- مجری طرح برگزیده شورای پژوهشهای علمی کشور و دریافت جایزه اول پژوهشی از وزیر علوم، 1351

- دریافت لوح تقدیر و جایزه علمی از دانشگاه تبریز، 1351

- دریافت حکم و مدال درجه اول علمی از وزارت علوم 

- دریافت لوح تقدیر از شورای پژوهشهای علمی کشور و اولین جایزه پژوهشی سال 1355

- برگزیده ویژه رتبه اول تحقیقات بنیادی در سی امین جشنواره بین المللی خوارزمی 

 

دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵
12:00
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید