تأکید بر تقویت نقش فرهنگستان علوم در رصد تحولات علم و فناوری و آینده‌نگاری کشور

به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، شانزدهمین جلسه شورای آینده‌نگاری فرهنگستان علوم با موضوع ‏‏«محورهای جدید و آینده‌دار آکادمی‌های ملی علوم در دنیا»، روز دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، از ساعت ۱۰ تا ۱۲، با حضور اعضای ‏حقیقی و حقوقی شورا و به ریاست دکتر محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم، برگزار شد‎.‎

در این جلسه، دکتر محمد شاهدی، سرپرست مرکز مطالعات علم و فناوری، گزارشی از مأموریت‌ها و فعالیت‌های فرهنگستان‌های ‏آمریکا، روسیه و چین ارائه کرد. در این نشست، ظرفیت‌ها و الگوهای فعالیت فرهنگستان‌های علوم آمریکا، روسیه و چین در حوزه ‏رصد علم و فناوری، آینده‌نگاری و پشتیبانی علمی از سیاست‌گذاری‌های کلان مورد بررسی قرار گرفت و بر ضرورت بهره‌گیری از ‏تجارب بین‌المللی و طراحی الگویی متناسب با نیازها و اولویت‌های کشور برای تقویت نقش فرهنگستان علوم ایران تأکید شد‎.‎

یکی از محورهای اصلی مطرح‌شده در این نشست، ضرورت تقویت نقش فرهنگستان علوم ایران در رصد مستمر تحولات علم و ‏فناوری، آینده‌نگاری و پشتیبانی علمی از تصمیم‌گیری‌های کلان کشور بود. در این چارچوب، پیشنهاد شد سازوکاری برای رصد ‏علم، فناوری، نوآوری و آینده‌نگاری با هدف شناسایی روندهای جهانی، ارزیابی فرصت‌ها و تهدیدهای فناوری‌های نوظهور، تشخیص ‏نیازها و مسائل راهبردی کشور و ارائه هشدارها و توصیه‌های علمی به نهادهای تصمیم‌گیر مورد توجه قرار گیرد‎.‎

همچنین، ضرورت تقویت پیوند میان دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه، افزایش بهره‌گیری عملی از دستاوردهای پژوهشی، توجه به ‏سرمایه انسانی و حفظ نخبگان، ارتقای نظام آموزش و پژوهش و کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی از دیگر موضوعات مورد ‏تأکید در این نشست بود‎.‎

در این نشست، نخست با تشریح رویکردهای متفاوت فرهنگستان‌های علوم در کشورهای مورد بررسی، بیان شد که فعالیت این ‏نهادها صرفاً به پژوهش‌های تخصصی و رشته‌ای محدود نیست، بلکه موضوعاتی همچون فناوری‌های نوظهور، آینده‌نگاری، حکمرانی ‏علم، تحول نظام پژوهش و آموزش و تبدیل دانش تخصصی به توصیه‌های سیاستی را نیز دربر می‌گیرد‎.‎

بر اساس مطالب ارائه‌شده، فرهنگستان‌های علوم آمریکا توجه ویژه‌ای به موضوعاتی نظیر کاربرد هوش مصنوعی در علوم مختلف، ‏اخلاق و ایمنی فناوری‌های نوین، آینده آمار و داده‌ها، تغییرات اقلیمی، امنیت غذایی، زیست‌فناوری و پیامدهای اجتماعی و ‏زیست‌محیطی تحولات فناورانه دارند‎.‎

همچنین، بازطراحی نظام پژوهش، تربیت نسل آینده پژوهشگران، تأمین مالی تحقیقات و تقویت ارتباط دانشگاه، دولت و صنعت از ‏دیگر محورهای مورد توجه این نهادها عنوان شد. در این زمینه، بر اهمیت بررسی هم‌زمان فرصت‌ها، مخاطرات و پیامدهای ‏فناوری‌های نوظهور پیش از تبدیل‌شدن آن‌ها به مسائل جدی ملی تأکید شد‎.‎

در ادامه، تجربه فرهنگستان علوم روسیه در سازمان‌دهی شوراهای علمی تخصصی، ارزیابی برنامه‌های ملی، ارائه مشاوره‌های ‏کارشناسی به نهادهای دولتی و مشارکت در توسعه فناوری‌های راهبردی تشریح شد‎.‎

همچنین، برخی فعالیت‌های علمی و فناورانه چین، به‌ویژه در حوزه انرژی، همجوشی هسته‌ای و زیرساخت‌های علمی، به‌عنوان ‏نمونه‌هایی از تلاش برای توسعه ظرفیت‌های علمی و فناوری و ارتقای جایگاه بین‌المللی این کشور مورد اشاره قرار گرفت‎.‎

در بخش دیگری از این نشست، با مقایسه رویکردهای سه کشور مطرح شد که تجربه آمریکا در پیوند دانش تخصصی با ‏سیاست‌گذاری عمومی و ارتباط با جامعه و تجربه روسیه در سازمان‌دهی ظرفیت‌های پژوهشی و مشارکت در برنامه‌های راهبردی، ‏می‌تواند برای بازاندیشی در نقش و کارکرد فرهنگستان علوم ایران سودمند باشد‎.‎

بااین‌حال، بر ضرورت طراحی الگویی متناسب با شرایط کشور و پرهیز از تقلید صرف از الگوهای خارجی تأکید شد‎.‎

یکی از محورهای اصلی مطرح‌شده در این نشست، ضرورت تقویت نقش فرهنگستان علوم ایران در رصد مستمر تحولات علم و ‏فناوری، ‏آینده‌نگاری و پشتیبانی علمی از تصمیم‌گیری‌های کلان کشور بود. در این چارچوب، پیشنهاد شد سازوکاری برای رصد ‏علم، فناوری، نوآوری ‏و آینده‌نگاری با هدف شناسایی روندهای جهانی، ارزیابی فرصت‌ها و تهدیدهای فناوری‌های نوظهور، تشخیص ‏نیازها و مسائل راهبردی کشور و ‏ارائه هشدارها و توصیه‌های علمی به نهادهای تصمیم‌گیر مورد توجه قرار گیرد.‏

همچنین، ضرورت تقویت پیوند میان دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه، افزایش بهره‌گیری عملی از دستاوردهای پژوهشی، توجه به ‏سرمایه ‏انسانی و حفظ نخبگان، ارتقای نظام آموزش و پژوهش و کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی از دیگر موضوعات مورد ‏تأکید در این نشست ‏بود.‏

در جمع‌بندی مباحث، بر این نکته تأکید شد که فرهنگستان علوم ایران می‌تواند با تکیه بر ظرفیت علمی و تخصصی خود و با اتخاذ ‏رویکردی ‏جامع، آینده‌نگر، جامعه‌محور و مسئله‌محور، نقش مؤثرتری در جهت‌دهی به توسعه علم و فناوری کشور ایفا کند. بر این ‏اساس، تقویت ‏ظرفیت‌های رصد و آینده‌نگاری و بهره‌گیری از شواهد علمی و اطلاعات روز در سیاست‌گذاری، از جمله زمینه‌های ‏مهم برای ارتقای اثرگذاری ‏فرهنگستان در پاسخ‌گویی به مسائل و نیازهای راهبردی کشور ارزیابی شد.‏