اخلاق زیستی، ضرورتی برای تعادل میان انسان و طبیعت

به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، نخستین وبینار از مجموعه وبینارهای «علم، اخلاق و نوآوری» روز  18 شهریور سال 1405 مطابق با ۹ سپتامبر ۲۰۲۶، در چارچوب «دهه بین‌المللی علوم برای توسعه پایدار (۲۰۲۴–۲۰۳۳)» برگزار شد. این برنامه به ابتکار دفتر یونسکو در پاکستان و با مشارکت کمیسیون علم و فناوری برای توسعه پایدار در جنوب (COMSATS) و بنیاد علمی سازمان همکاری اقتصادی (ECOSF) برگزار شد و جمعی از سیاست‌گذاران، استادان، پژوهشگران، متخصصان اخلاق زیستی و نمایندگان مراکز علمی و دانشگاهی کشورهای منطقه در آن حضور داشتند.

در این نشست، دکتر علی اکبر موسوی موحدی رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم، رئیس مؤسسه بیوشیمی و بیوفیزیک دانشگاه تهران و دارنده کرسی یونسکو در تحقیقات بین‌رشته‌ای در دیابت، با عنوان «حکمت انسان؛ بنیان اخلاق زیستی» به ایراد سخنرانی پرداخت.

دکتر علی‌اکبر موسوی‌موحدی، رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم، در آغاز سخنان خود اظهار کرد: اخلاق زیستی را می‌توان در نگاهی حکیمانه، احترام عمیق به زندگی و همه موجودات عالم و درک پیوند ناگسستنی میان انسان، طبیعت و سایر اشکال حیات دانست. انسان نه موجودی جدا از طبیعت، بلکه همگام با یک نظام زنده و یکپارچه است؛ ازاین‌رو، سلامت و تعالی او نمی‌تواند مستقل از سلامت و پایداری محیط زیست معنا پیدا کند.

دکتر موسوی‌موحدی در ادامه افزود: شناخت موجودات زنده، درک روابط متقابل میان آنها و فهم تأثیر این روابط بر سلامت جسم، روان و جامعه انسانی، یکی از بنیادی‌ترین ابعاد اخلاق زیستی است. بر این اساس، رابطه انسان با طبیعت نباید صرفاً بر مبنای بهره‌برداری و منفعت‌طلبی یک طرفه از طبیعت شکل گیرد، بلکه می باید بر پایه تعادل، مسئولیت‌پذیری، احترام و همزیستی استوار باشد. انسان خردمند کسی است که در مسیر پیشرفت، میان نیازهای خود و حقوق و ارزش ذاتی سایر موجودات و طبیعت تعادل برقرار کند.

رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم تأکید کرد: این نگرش می باید از دوران کودکی و از نخستین مراحل آموزش و پرورش در وجود انسان نهادینه شود. آموزش احترام به موجودات زنده و حتی توجه مسئولانه به جهان غیرزنده، می‌تواند زمینه رشد وجدان، شفقت، خردورزی و احساس مسئولیت در انسان را فراهم آورد. چنین تربیتی، انسان را از نگاه صرفاً مصرف‌کننده طبیعت به عضوی آگاه و مسئول و اباد کننده طبیعت تبدیل می‌کند.

وی ادامه داد: از این منظر، اخلاق زیستی صرفاً مجموعه‌ای از اصول در قلمرو زیست‌شناسی، پزشکی و محیط زیست نیست؛ بلکه می‌تواند به‌عنوان حکمتی راهنما برای تمدن و تعالی اخلاق انسانی مطرح شود. بخشی از بیماری‌های امروز، بیماری‌های ناشی از زندگی صنعتی هستند؛ مانند دیابت که می‌تواند در نتیجه فاصله گرفتن از اصول اخلاق زیستی و شیوه زندگی طبیعی و متعادل پدید آید. اصول اخلاق زیستی می‌باید در سیاست‌گذاری، فرهنگ، آموزش، قانون‌گذاری و همچنین در ساختار علوم و فناوری‌های زیست‌سازگار بازتاب یابد. علم و فناوری زمانی در مسیر تعالی حقیقی قرار می‌گیرند که در خدمت زندگی سالم، سلامت طبیعت و برقراری تعادل میان فطرت انسان و طبیعت قرار گیرند.

دکتر موسوی‌موحدی با جمع‌بندی این دیدگاه اظهار کرد: بنابراین، می‌توان اخلاق زیستی را پلی میان علم، حکمت،طبیعت، محیط زیست و مسئولیت انسانی و اجتماعی دانست؛ پلی که هدف آن ایجاد تعادل و یکپارچگی میان انسان و جهان زنده و حرکت آگاهانه تمدن به سوی آینده‌ای پایدار، و تکامل اخلاق انسانی  سوق یابد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: شایسته است این اصول بعنوان حکمت راهنما در تمامی رشته‌های علمی به‌عنوان یک تفکر بنیادین و اخلاق راهبردی بازتعریف و بازسازی شود و در عرصه‌های آموزش، پژوهش، ترویج علم و نوآوری تجلی یابد.

جهت دریافت فایل ارائه این سخنرانی اینجا کلیک کنید.