یادداشت| دکتر علیاکبر موسوی موحدی: چشمانداز آزمایشگاه شیمی دیجیتالی: همافزایی سرعت، داده و هوش دکتر علیاکبر موسویموحدی، رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم، در یادداشتی با تأکید بر نقش تحولآفرین فناوریهای دیجیتال در شیمی مدرن، خودکارسازی آزمایشها، یکپارچهسازی دادهها و بهرهگیری از هوش مصنوعی را سه رکن اصلی شکلگیری آزمایشگاههای شیمی دیجیتال و تسریع فرایند کشف و توسعه علمی دانسته است. به گزارش روابط عمومی و اطلاعرسانی فرهنگستان علوم، یادداشت دکتر علی اکبر موسوی موحدی رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم به شرح زیر است: تحول در شیمی مدرن، به ویژه در قالب آزمایشگاه شیمی دیجیتالی، بر سه ستون اصلی استوار است: سرعت کشف از طریق خودکارسازی (اتوماسیون)، درک جامع از طریق یکپارچهسازی دادهها، و تسریع تصمیمگیری توسط هوش مصنوعی. دستگاههای با توان عملیاتی بالا (High-Throughput Device-HTD) قلب تپنده کشف سریع در این زمان هستند. این سیستمها با بهرهگیری از موازیسازی(Parallelization)، ریز مقیاسسازی (Miniaturization) و خودکارسازی گسترده رباتیک، قادرند صدها یا هزاران آزمایش کوچک را به صورت همزمان در زمان کوتاهی اجرا کنند. هدف اصلی HTD افزایش چشمگیر سرعت غربالگری است؛ این موضوع در شیمی و بیوشیمی پیشرو است، چه در آزمایش های سریع هزاران ترکیب دارویی جدید و چه در بهینهسازی همزمان شرایط یک واکنش ویا میان کنش (در شرایط محیطی مختلف). در بستر دیجیتال، این قابلیت به صورت مدلهای محاسباتی نمود مییابد که توانایی ارزیابی سریع میلیونها ترکیب بالقوه را در فضای مجازی دارند. با این حال، سرعت به تنهایی کافی نیست. دادههای عظیم تولید شده توسط دستگاه های HTD نیازمند ساماندهی و تعمیق هستند که این مهم در قالب آزمایشگاه یکپارچه (Integrative Lab) محقق میشود. این رویکرد بر یکپارچهسازی دادهها از منابع بسیار متنوع و بین رشته ای تمرکز دارد؛ از دادههای ساختاری و شبیهسازیهای مولکولی گرفته تا نتایج آزمایشهای تجربی (مانند دادههای اومیکس در بیوشیمی) و اطلاعات پایگاههای داده موجود. آزمایشگاه یکپارچه با استفاده از روشهای چند رشتهای، سعی در ایجاد یک تصویر جامع و چندوجهی از پدیدههای شیمیایی و بیوشیمیایی پیچیده دارد، نه صرفاً تمرکز بر یک متغیر واحد. اینجاست که هوش مصنوعی به عنوان کاتالیزور اصلی وارد عمل میشود. تواناییهای هوش مصنوعی، شامل یادگیری از دادهها، استدلال و تشخیص الگو، برای تقویت هر دو حوزه ضروری است: 1. تقویت HTD: الگوریتمهای یادگیری ماشین، دادههای حاصل از غربالگریهای سریع را تحلیل میکنند تا شرایط بهینه واکنش را سریعتر از روشهای سنتی شناسایی کنند و همچنین نتایج آزمایشهای انجامنشده را پیشبینی نمایند. 2. پیچیدگی آزمایشگاه یکپارچه: هوش مصنوعی با استفاده از سیستمهای پیچیده در ادغام دادههای حجیم و متنوع و استخراج روابط پنهان بین اجزای مختلف برتری دارد. این موضوع منجر به ساخت مدلهای محاسباتی پیشبینیکننده (مانند یادگیری عمیق) میشود که قادر به درک عمیقتر مکانیسمها هستند. تاریخ علم شیمی، از پیشگامانی چون جابر بن حیان و محمد زکریای رازی که بر مشاهده و آزمایش تأکید داشتند، تا لاوازیه که شیمی را به یک علم مبتنی بر اندازهگیری دقیق تبدیل کرد، همواره بر نوآوری روششناسی استوار بوده است. امروز، آزمایشگاه دیجیتال این میراث را ادامه میدهد. در حالی که دانشمندان کلاسیک مانند نیوتون و پاستور مرزهای فیزیک و شیمی را جابجا کردند، رقومی سازی امروز از طریق دستگاه های HTD سرعت و از طریق رویکرد یکپارچه و هوش مصنوعی، عمق درک ما را متحول میسازد و مسیر را برای ظهور فناوریهای نوین مانند فناوری های کوانتومی هموار میکند. شعار امروز: دیجیتالی نمودن علم در ایران شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ 11:26 چاپ اشتراک گذاری ias.ac.ir/fa/news/2618 گروه علوم پایه دکتر علی اکبر موسوی موحدی فرهنگستان علوم میانگین امتیاز کاربران: 0.0 (0 رای) 12345 امتیاز 12345 برای امتیاز باید عدد وارد کنید ایمیل صحیح نیست ایمیل نمایش داده شود. تعداد کاراکتر باقیمانده: 500 نظر خود را وارد کنید بازخوانی بازخوانی ارسال