یادداشت| دکتر علی‌اکبر موسوی موحدی:‏

چشم‌انداز آزمایشگاه شیمی دیجیتالی: هم‌افزایی سرعت، داده و هوش

چشم‌انداز آزمایشگاه شیمی دیجیتالی: هم‌افزایی سرعت، داده و هوش
دکتر علی‌اکبر موسوی‌موحدی، رئیس گروه علوم پایه فرهنگستان علوم، در یادداشتی با تأکید بر نقش تحول‌آفرین فناوری‌های ‏دیجیتال در شیمی مدرن، خودکارسازی آزمایش‌ها، یکپارچه‌سازی داده‌ها و بهره‌گیری از هوش مصنوعی را سه رکن اصلی ‏شکل‌گیری آزمایشگاه‌های شیمی دیجیتال و تسریع فرایند کشف و توسعه علمی دانسته است.‏
به گزارش روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، یادداشت دکتر علی اکبر موسوی موحدی رئیس گروه علوم پایه ‏فرهنگستان علوم ‏به شرح زیر است:‏

 

تحول در شیمی مدرن، به ویژه در قالب آزمایشگاه شیمی دیجیتالی، بر سه ستون اصلی استوار است: سرعت کشف از طریق ‏خودکارسازی (اتوماسیون)، درک جامع از طریق یکپارچه‌سازی داده‌ها، و تسریع تصمیم‌گیری توسط هوش مصنوعی.‏

 

دستگاه‌های با توان عملیاتی بالا (‏High-Throughput Device-HTD‏) قلب تپنده کشف سریع در این زمان هستند. این ‏سیستم‌ها با بهره‌گیری از موازی‌سازی(‏Parallelization‏)، ریز مقیاس‌سازی (‏Miniaturization‏) و خودکارسازی گسترده ‏رباتیک، قادرند صدها یا هزاران آزمایش کوچک را به صورت همزمان در زمان کوتاهی اجرا کنند. هدف اصلی ‏HTD‏ افزایش ‏چشمگیر سرعت غربالگری  است؛ این موضوع در شیمی و بیوشیمی پیشرو است، چه در آزمایش های سریع هزاران ترکیب دارویی ‏جدید و چه در بهینه‌سازی همزمان شرایط یک واکنش ویا میان کنش (در شرایط محیطی مختلف). در بستر دیجیتال، این ‏قابلیت به صورت مدل‌های محاسباتی نمود می‌یابد که توانایی ارزیابی سریع میلیون‌ها ترکیب بالقوه را در فضای مجازی دارند.‏

 

با این حال، سرعت به تنهایی کافی نیست. داده‌های عظیم تولید شده توسط دستگاه های ‏HTD‏ نیازمند ساماندهی و تعمیق ‏هستند که این مهم در قالب آزمایشگاه یکپارچه (‏Integrative Lab‏) محقق می‌شود. این رویکرد بر یکپارچه‌سازی داده‌ها از ‏منابع بسیار متنوع و بین رشته ای تمرکز دارد؛ از داده‌های ساختاری و شبیه‌سازی‌های مولکولی گرفته تا نتایج آزمایش‌های تجربی ‏‏(مانند داده‌های اومیکس در بیوشیمی) و اطلاعات پایگاه‌های داده موجود. آزمایشگاه یکپارچه با استفاده از روش‌های چند رشته‌ای، ‏سعی در ایجاد یک تصویر جامع و چندوجهی از پدیده‌های شیمیایی و بیوشیمیایی پیچیده دارد، نه صرفاً تمرکز بر یک متغیر ‏واحد. اینجاست که هوش مصنوعی به عنوان کاتالیزور اصلی وارد عمل می‌شود. توانایی‌های هوش مصنوعی، شامل یادگیری از ‏داده‌ها، استدلال و تشخیص الگو، برای تقویت هر دو حوزه ضروری است:‏
‏1.‏ تقویت ‏HTD‏: الگوریتم‌های یادگیری ماشین، داده‌های حاصل از غربالگری‌های سریع را تحلیل می‌کنند تا شرایط بهینه ‏واکنش را سریع‌تر از روش‌های سنتی شناسایی کنند و همچنین نتایج آزمایش‌های انجام‌نشده را پیش‌بینی نمایند.‏
‏2.‏ پیچیدگی آزمایشگاه یکپارچه: هوش مصنوعی با استفاده از سیستم‌های پیچیده در ادغام داده‌های حجیم و متنوع و ‏استخراج روابط پنهان بین اجزای مختلف برتری دارد. این موضوع منجر به ساخت مدل‌های محاسباتی پیش‌بینی‌کننده ‏‏(مانند یادگیری عمیق) می‌شود که قادر به درک عمیق‌تر مکانیسم‌ها هستند.‏

 

تاریخ علم شیمی، از پیشگامانی چون جابر بن حیان و محمد زکریای رازی که بر مشاهده و آزمایش تأکید داشتند، تا لاوازیه که ‏شیمی را به یک علم مبتنی بر اندازه‌گیری دقیق تبدیل کرد، همواره بر نوآوری روش‌شناسی استوار بوده است. امروز، آزمایشگاه ‏دیجیتال این میراث را ادامه می‌دهد. در حالی که دانشمندان کلاسیک مانند نیوتون و پاستور مرزهای فیزیک و شیمی را جابجا ‏کردند، رقومی ‌سازی امروز از طریق دستگاه های ‏HTD‏ سرعت و از طریق رویکرد یکپارچه و هوش مصنوعی، عمق درک ما را ‏متحول می‌سازد و مسیر را برای ظهور فناوری‌های نوین مانند فناوری های کوانتومی هموار می‌کند.‏

 

شعار امروز: دیجیتالی نمودن علم در ایران
شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵
11:26
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید