به گزارش روابط عمومی و اطلاعرسانی فرهنگستان علوم، در ابتدای این نشست، دکتر حسن احمدی رئیس گروه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، با ارائه گزارشی از وضعیت منابع آب کشور، به کاهش حدود نیمی از روانآبهای سطحی طی چهار دهه اخیر و کاهش ۱۷ درصدی بارشها اشاره کرد و افزود اضافهبرداشت تجمعی آبهای زیرزمینی از ابتدای دهه ۱۳۶۰ موجب برهم خوردن تعادل منابع آبی و بروز پدیده فرونشست زمین شده است. وی با اشاره به پیامدهای این وضعیت از جمله افت سطح آبهای زیرزمینی، نادیده گرفتن حقابهها، افزایش گردوغبار و خشکشدن دریاچهها و تالابها اظهار داشت: «بهدنبال این فرونشست، بحرانهای متعددی بروز کرده است. در برخی استانها مانند تهران، خراسان و اصفهان سالانه بیش از ۳۰ سانتیمتر فرونشست ثبت میشود، در حالی که این میزان در بسیاری از کشورهای دیگر حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر است.» وی استقرار نظام حکمرانی کارآمد آب، مشارکت بخشهای دولتی و خصوصی، بهرهگیری از دیدگاههای میانرشتهای و حمایت از هوشمندسازی مدیریت آبیاری و توسعه زیرساختهای آب و خاک را از الزامات برونرفت از شرایط موجود دانست. در ادامه، دکتر محمدرضا شمس اردکانی دبیر فرهنگستان علوم کشاورزی را محور تاریخی زندگی مردم ایران و مسئله آب را محور اصلی کشاورزی دانست و با اشاره به بازتاب فرهنگی مسئله آب در زندگی ایرانیان، از جمله در معماری و سنتهای اجتماعی، اظهار داشت: هر راهکار در حوزه آب باید عملیاتی، مبتنی بر ظرفیتهای موجود و با در نظر گرفتن همه ابعاد موضوع باشد و از ارائه راهکارهای کلی و غیرکاربردی پرهیز شود. دکتر شمساردکانی یکی از آسیبهای برنامهریزی در این حوزه را تقلید بدون مطالعه دانست و افزود: «اگر گفته شود سدسازی مطلوب است، نباید بدون بررسی آن را تکرار کنیم و اگر نامطلوب تلقی شود نیز نباید بدون مطالعه آن را متوقف سازیم.» وی همچنین با اشاره به تجارب جهانی در حوزه بیابانزدایی، بر ضرورت اتخاذ تصمیمی قاطع، جمعی و مبتنی بر مطالعه تأکید کرد. در بخش نخست نشست، دکتر عبدالمجید لیاقت عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، منابع آبی را با مفاهیمی چون امنیت غذایی، ثبات سرزمینی و پایداری اجتماعی مرتبط دانست و تصریح کرد کمبود منابع آب میتواند به تضعیف تولید کشاورزی و همبستگی اجتماعی در مناطق محروم منجر شود. وی با اشاره به تجارب موفق جهانی، راهکار مقابله با افت منابع آب زیرزمینی، شوری و کاهش کیفیت خاک را حرکت به سمت بهرهوری بیشتر منابع آبی عنوان کرد و افزود: «مدیریت مصرف آب یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای تداوم کشاورزی است.» وی با بازتعریف مفهوم فناوریهای نوین آبیاری، این فناوریها را مجموعه روشهایی دانست که با حداقل تلفات تبخیر، رواناب و نفوذ عمقی، آب مورد نیاز گیاه را تأمین کرده و همزمان موجب افزایش بهرهوری تولید میشود. دکتر لیاقت همچنین به تشریح روشهای نوین آبیاری شامل سامانههای پیشرفته آبیاری تحت فشار، هوشمندسازی آبیاری، مدیریت دادهمحور مزرعه، فناوریهای کاهش تلفات آب و نوآوریهای سازگار با اقلیم خشک پرداخت و اظهار داشت: «مدیریت مصرف آب تنها با ترکیب فناوری، مدیریت مزرعه و سیاستگذاری و حکمرانی مناسب امکانپذیر است.» وی غلبه آبیاری سطحی سنتی، راندمان پایین انتقال و توزیع آب و چالشهای اجتماعی و اقتصادی تغییر فناوری را از مهمترین موانع توسعه آبیاری نوین در کشور دانست و خرد بودن اراضی، مسائل اجتماعی و فرهنگی و ضعف نظام ترویج کشاورزی را از دیگر موانع اجرایی برشمرد. وی در جمعبندی سخنان خود بر لزوم توسعه فناوری و تجهیزات همراه با آموزش و پیوست فرهنگی تأکید کرد. در بخش دوم نشست، دکتر کامران داوری عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد و همکار مدعو شاخه آبیاری گروه علوم کشاورزی و منابع طبیعی فرهنگستان علوم، به بررسی بحران آب و نقش بهرهوری در مدیریت منابع آبی پرداخت. وی با اشاره به کاهش نزولات جوی و محدود شدن دسترسی به منابع آب سطحی در بسیاری از مناطق کشور، از جمله خراسان رضوی، اظهار داشت افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی موجب آسیب به ساختارهای هیدرولوژیکی شده است. این استاد دانشگاه اصلاح الگوی کشت و جایگزینی محصولات کمآببر، ارتقای بهرهوری آبیاری و تمرکز بر مدیریت گیاه و آب را از مهمترین راهکارهای افزایش تولید و کاهش مصرف آب برشمرد و بر ضرورت تدوین برنامههای بهرهوری متناسب با شرایط گیاه و اقلیم تأکید کرد. دکتر داوری با تقسیمبندی بهرهوری در سطوح فردی، ملی و بینالمللی، نقش آن را در تأمین امنیت غذایی تبیین کرد و تغییرات اقلیمی، رخدادهای حدی آبوهوایی، کاهش منابع آب، افزایش جمعیت و دیپلماسی غذایی را از مهمترین عوامل اثرگذار بر امنیت غذایی دانست. وی در جمعبندی سخنان خود، حکمرانی مطلوب آب را فرآیندی پیچیده، پویا و مشارکتی دانست و تصریح کرد هماهنگی میان بخشهای مختلف، بهرهگیری از تخصصهای مرتبط و اتخاذ تصمیمگیری یکپارچه در سطوح مختلف مدیریتی، از الزامات مدیریت پایدار منابع آب است.